Ανάπτυξη μεθοδολογικού πλαισίου για την αξιολόγηση της διδακτικής αποτελεσματικότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

Στον ακαδημαϊκό χώρο, η διασφάλιση υψηλής ποιότητας εκπαίδευσης απαιτεί, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία και αξιοποίηση συνεκτικών πλαισίων αξιολόγησης. Τα εργαλεία στατιστικού ελέγχου ποιότητας (Σ.Ε.Π.), όπως τα διαγράμματα ελέγχου (δ.ε.), είναι ιδιαίτερα σημαντικά προς την κατεύθυνση αυτή, δεδομένου ότι επιτρέπουν την παρακολούθηση και αξιολόγηση της ποιότητας της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τον εντοπισμό περιοχών βελτίωσης και την τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων για τη συνεχή βελτίωση της απόδοσης όλων των εμπλεκόμενων στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η παρούσα διδακτορική διατριβή πραγματεύεται την ανάπτυξη ενός καινοτόμου πλαισίου, βασισμένου σε τεχνικές Σ.Ε.Π., με απώτερο σκοπό τη συστηματική βελτίωση της εκπαιδευτικής εμπειρίας των φοιτητών/τριών στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η ερευνητική προσέγγιση εστιάζει στην αξιοποίηση των δ.ε. ως κεντρικού εργαλείου για την παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο της διδακτικής απόδοσης και αποτελεσματικότητας των μελών του διδακτικού και ερευνητικού προσωπικού (Δ.Ε.Π.), επιτρέποντας τη διαχρονική αποτύπωση και ανάλυση των δεδομένων που πηγάζουν από τις αξιολογήσεις των φοιτητών/τριών. Για την επίτευξη του ερευνητικού στόχου, υλοποιήθηκαν προσομοιώσεις της διαδικασίας αξιολόγησης των φοιτητών/τριών, πολλά από τα στοιχεία της οποίας βασίστηκαν σε δεδομένα πραγματικών αξιολογήσεων. Δόθηκε δε ιδιαίτερη έμφαση σε μια ενδεικτική, αλλά σημαντική ερώτηση του ερωτηματολογίου αξιολόγησης σχετικά με τη συνολική απόδοση ενός/μιας διδάσκοντα/ουσας. Μέσω της προσομοίωσης της λειτουργίας δ.ε. μέσης τιμής και μεσαίας τιμής (διάμεσος-median)- απλό, εκθετικής εξομάλυνσης, αθροιστικό και κινούμενου μέσου όρου - αναπτύχθηκαν υπολογιστικά μοντέλα και προσδιορίστηκαν οι αντίστοιχες τιμές κάποιων στατιστικών κριτηρίων απόδοσης δ.ε., όπως το μέσο μήκος ροής, η μεσαία τιμή και η τυπική απόκλιση της κατανομής του μήκους ροής. Στη συνέχεια, η έρευνα επικεντρώθηκε στη συγκριτική ανάλυση της απόδοσης των προαναφερθέντων δ.ε. Η προσέγγιση αυτή επέτρεψε την εξαγωγή συμπερασμάτων για τη συμπεριφορά και αποτελεσματικότητά τους, υπό διαφορετικά σενάρια προσομοίωσης της διαδικασίας αξιολόγησης. Συγκεκριμένα, εξετάστηκαν δύο ενδεικτικά σενάρια: Στο πρώτο σενάριο, η προσομοίωση πραγματοποιήθηκε με δεδομένα αξιολογήσεων που παρουσίαζαν αρνητική ασυμμετρία, με την πλειονότητα των τιμών να συγκεντρώνεται σε υψηλότερες βαθμολογίες και τις χαμηλές βαθμολογίες να εμφανίζονται σπάνια. Τέτοιου τύπου κατανομές αντανακλούν συχνές πραγματικές περιπτώσεις,, στις οποίες οι φοιτητές/τριες αξιολογούν θετικά τα μέλη Δ.Ε.Π.. Στο δεύτερο σενάριο, η προσομοίωση βασίστηκε σε συμμετρική κατανομή αξιολογήσεων. Η επιλογή αυτής της κατανομής υπαγορεύθηκε από την ανάγκη να ελεγχθεί η επίδραση της ασυμμετρίας στα αποτελέσματα και να αποφευχθούν τυχόν στρεβλώσεις λόγω της διαφορετικής ευαισθησίας των δύο τύπων δ.ε. — δηλαδή των δ.ε. για τη μέση τιμή και των δ.ε. για τη μεσαία τιμή — στα χαρακτηριστικά της κατανομής. Προκειμένου να αναδειχθεί η πρακτική εφαρμογή του προτεινόμενου μοντέλου και της μεθοδολογίας μας, παρουσιάστηκε μια πραγματική περίπτωση εφαρμογής τους σε ένα πραγματικό εκπαιδευτικό περιβάλλον, στην οποία παρατέθηκαν οι αντίστοιχες τιμές και παράμετροι για την αξιολόγηση της απόδοσης των δ.ε. Η εφαρμογή αυτή ενίσχυσε την πρακτική σημασία των θεωρητικών ευρημάτων της μελέτης, αποδεικνύοντας τη χρησιμότητα των δ.ε. στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της διδασκαλίας στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η διατριβή ολοκληρώθηκε με την εφαρμογή μη παραμετρικών στατιστικών μεθόδων στην αξιολόγηση της διδακτικής απόδοσης των ακαδημαϊκών μελών, με ιδιαίτερη έμφαση στη χρήση του ελέγχου Kruskal-Wallis και του ελέγχου Dunn. Κύριος στόχος της ερευνητικής προσέγγισης ήταν η ανάδειξη της χρησιμότητας των εν λόγω μεθόδων τόσο για την ανίχνευση στατιστικά σημαντικών διαφορών μεταξύ των αξιολογήσεων - και κατ΄επέκταση των αποδόσεων - των μελών Δ.Ε.Π., όσο και για τη διενέργεια πολλαπλών συγκρίσεων κατά ζεύγη, με σκοπό τον εντοπισμό εκείνων των μελών που διαφοροποιούνταν ως προς επιμέρους διαστάσεις της διδακτικής τους αποτελεσματικότητας, όπως η ποιότητα διδασκαλίας, η σαφήνεια της παρουσίασης, η ακαδημαϊκή καθοδήγηση, η επικοινωνία με τους/τις φοιτητές/τριες και η συνολική ικανοποίηση των ακαδημαϊκών τους αναγκών. Η εφαρμογή των συγκεκριμένων μεθόδων σε πραγματικά δεδομένα αξιολόγησης της διδακτικής απόδοσης οκτώ μελών Δ.Ε.Π. κάποιου ελληνικού ιδρύματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, κατέδειξε την πρακτική τους χρησιμότητα, αναδεικνύοντας τη συμβολή τους στη διαδικασία αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας της διδασκαλίας.