Σύστημα διαχείρισης βιολογικών κινδύνων στα κλινικά εργαστήρια, με βάση την επικινδυνότητα και τις απαιτήσεις βιοασφάλειας

Εισαγωγή: Τα κλινικά εργαστήρια διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανίχνευση, διάγνωση και διαχείριση των ασθενειών. Ωστόσο, η επεξεργασία διαγνωστικών δειγμάτων ενέχει σημαντικούς βιολογικούς κινδύνους, ιδιαίτερα όταν τα μέτρα Βιοασφάλειας είναι ανεπαρκή. Σκοπός: Η μελέτη αυτή έχει ως σκοπό να εξετάσει την αντίληψη και την ευαισθητοποίηση του εργαστηριακού προσωπικού σχετικά με τους βιολογικούς κινδύνους στα κλινικά εργαστήρια που λειτουργούν σε κέντρα πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και σε δημόσια νοσοκομεία στην Αθήνα. Επιπλέον, η μελέτη περιλαμβάνει την αξιολόγηση των υφιστάμενων πρακτικών διαχείρισης βιολογικών υλικών, του βαθμού συμμόρφωσης με τους κανονισμούς Βιοασφάλειας καθώς και της εφαρμογής των στρατηγικών διαχείρισης βιολογικών κινδύνων. Ο στόχος είναι η διατύπωση στοχευμένων μέτρων μετριασμού των απειλών, βάση της επικινδυνότητας, της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας και των διεθνών κατευθυντήριων οδηγιών για τη Βιοασφάλεια. Υλικό και μέθοδοι: Η έρευνα διεξήχθη σε βιοϊατρικά εργαστήρια 35 κέντρων πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και σε 36 εργαστήρια που λειτουργούν σε 20 δημόσια νοσοκομεία της Αθήνας. Χρησιμοποιήθηκε μεθοδολογία μελέτης εγκάρσιας τομής, συνδυάζοντας ένα δομημένο ερωτηματολόγιο για θέματα υγείας και ασφάλειας, μαζί με μια προσαρμοσμένη λίστα ελέγχου, τα οποία αναπτύχθηκαν με βάση την υπάρχουσα βιβλιογραφία, τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες και πρότυπα Βιοασφάλειας (WHO Biosafety Programme Management, ISO 15190:2020, US Federal Select Agent Program (FSAP) και την Ελληνική νομοθεσία για τη Βιοασφάλεια (Προεδρικό Διάταγμα 102/2020). Το εργαστηριακό προσωπικό, συμπεριλαμβανομένων ιατρών βιοπαθολόγων, τεχνολόγων ιατρικών εργαστηρίων, βοηθών εργαστηρίων, βιολόγων και βιοχημικών (n = 158 σε Κέντρα Υγείας και n = 415 σε Νοσοκομεία) συμπλήρωσε τα ερωτηματολόγια ανώνυμα, και οι επιτόπιες αξιολογήσεις πραγματοποιήθηκαν από πιστοποιημένο σύμβουλο διαχείρισης βιολογικών κινδύνων. Τα συλλεχθέντα δεδομένα αναλύθηκαν και συγκρίθηκαν μεταξύ τους με ποιοτικές και ποσοτικές μεθόδους με τη χρήση του λογισμικού SPSS. Η στατιστική σημαντικότητα των διαφορών σε συζευγμένες μεταβλητές αξιολογήθηκε με τον έλεγχο McNemar (p-values). Αποτελέσματα: Παρά την καταγραφή ορισμένων θετικών αποτελεσμάτων, τα ευρήματα αποκάλυψαν εκτεταμένες ελλείψεις στην κουλτούρα Βιοασφάλειας και τη διαχείριση κινδύνων. Εντοπίστηκαν βασικά κενά στα τεχνικά μέτρα περιορισμού (π.χ. περιορισμός πρόσβασης και εξοπλισμός ασφαλείας), στα διοικητικά μέτρα (π.χ. απουσία εκτιμήσεων κινδύνου, τυποποιημένων διαδικασιών λειτουργίας, εγχειριδίων Βιοασφάλειας, υπευθύνων Βιοασφάλειας και προγραμμάτων συνεχιζόμενης εκπαίδευσης), στον εξοπλισμό ατομικής προστασίας (π.χ. απουσία πολιτικών για ΜΑΠ και η μη ευθυγράμμιση με τις εκτιμήσεις κινδύνου), καθώς και στην ετοιμότητα έκτακτης ανάγκης (π.χ. μηχανισμοί αναφοράς συμβάντων, σχέδια απόκρισης και υπηρεσίες επαγγελματικής υγείας). Ως αποτέλεσμα, πολλά εργαστήρια δεν συμμορφώνονταν πλήρως με τα διεθνή πρότυπα Βιοασφάλειας που έχουν καθοριστεί από οργανισμούς όπως ο WHO, το CDC και το ECDC, καθώς και με τη σχετική ελληνική νομοθεσία, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για επείγουσες βελτιώσεις. Συμπέρασμα:: Για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων και την αποτελεσματικότερη μείωση των βιολογικών απειλών, η μελέτη προτείνει την εφαρμογή ολοκληρωμένων συστημάτων διαχείρισης βιολογικών κινδύνων, τη συστηματική εκπαίδευση σε θέματα Βιοασφάλειας, τη διενέργεια επίσημων εκτιμήσεων κινδύνου, την καθιέρωση τυποποιημένων διαδικασιών, τον ορισμό υπευθύνων Βιοασφάλειας, την ανάπτυξη σχεδίων αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, καθώς και την αυστηρότερη επιβολή των εθνικών και ευρωπαϊκών κανονισμών Βιοασφάλειας. Η ενίσχυση αυτών των μέτρων είναι απαραίτητη για την προστασία του εργαστηριακού προσωπικού, της ευρύτερης κοινότητας και του περιβάλλοντος από πιθανές εργαστηριακές λοιμώξεις και άλλες βιολογικές απειλές.