Ο ρόλος των συστημάτων συμπεριφορικής αναστολής/ενεργοποίησης και της χρονικής προοπτικής στην κατάθλιψη και την ποιότητα ζωής

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της επίδρασης που ασκεί η ύπαρξη παιδιού με ΔΑΦ στα επίπεδα κατάθλιψης και ποιότητας ζωής των γονέων, καθώς και η διερεύνηση του ρόλου ορισμένων μεταβλητών προσωπικότητας των γονέων (επίπεδα χρονικής προοπτικής και λειτουργίας των συστημάτων BIS/BAS) στην ισχύ της συγκεκριμένης επίδρασης. Ειδικότερους στόχους αποτέλεσαν: α) η σύγκριση των προαναφερόμενων χαρακτηριστικών προσωπικότητας των συμμετεχόντων της ομάδας των γονέων παιδιών με ΔΑΦ με μία ομάδα γονέων παιδιών τυπικής ανάπτυξης (ΤΑ) ταυτισμένων ως προς το φύλο και την ηλικία, β) η σύγκριση των δύο ομάδων γονέων ως προς τα επίπεδα κατάθλιψης και ποιότητας ζωής, γ) η διερεύνηση της επίδρασης δημογραφικών παραγόντων στις υπό μελέτη μεταβλητές (επίπεδα χρονικής προοπτικής, επίπεδα λειτουργίας των συστημάτων BIS/BAS, επίπεδα γονεϊκής κατάθλιψης και ποιότητας ζωής), δ) η διερεύνηση της σχέσης της σοβαρότητας της αυτιστικής συμπτωματολογίας του παιδιού με ΔΑΦ με τις υπό μελέτη μεταβλητές στο δείγμα των γονέων παιδιών με ΔΑΦ, ε) η διερεύνηση του ρόλου της κατάθλιψης ως διαμεσολαβητικού παράγοντα στη σχέση μεταξύ ύπαρξης παιδιού με ΔΑΦ και της ποιότητας ζωής και στ) η διερεύνηση του ρόλου των προαναφερόμενων μεταβλητών προσωπικότητας (επίπεδα χρονικής προοπτικής και λειτουργίας των συστημάτων BIS/BAS) ως ρυθμιστικών παραγόντων στη σχέση μεταξύ της ύπαρξης παιδιού με ΔΑΦ, της κατάθλιψης και της ποιότητας ζωής των γονέων. Η επιλογή του δείγματος πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της συμπτωματικής δειγματοληψίας, καθώς οι υπό διερεύνηση γονείς έπρεπε να πληρούν συγκεκριμένα ατομικά και οικογενειακά χαρακτηριστικά, ενώ στις δύο ομάδες δείγματος συμμετείχαν 188 γονείς παιδιών με ΔΑΦ και 238 γονείς παιδιών ΤΑ (ομάδα σύγκρισης). Στις δύο ομάδες συμμετεχόντων γονέων χορηγήθηκαν σταθμισμένα ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς σε σχέση με τις υπό εξέταση μεταβλητές, ενώ στην ομάδα των γονέων παιδιών με ΔΑΦ χορηγήθηκε ένα επιπρόσθετο ερωτηματολόγιο για την αξιολόγηση της σοβαρότητας της αυτιστικής συμπτωματολογίας των παιδιών με ΔΑΦ. Τα ευρήματα αποδεικνύουν διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων τόσο ως προς τα επίπεδα γονεϊκής κατάθλιψης και ποιότητας ζωής, όσο και ως προς τις επιμέρους διαστάσεις χρονικής προοπτικής και τη λειτουργία του συστήματος BAS των γονέων. Συγκεκριμένα, η ομάδα των γονέων παιδιών με ΔΑΦ, σε σύγκριση με τους γονείς παιδιών ΤΑ, παρουσιάζει σε επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας υψηλότερα συμπτώματα κατάθλιψης, χαμηλότερα επίπεδα και στις τέσσερις διαστάσεις που συνθέτουν την ποιότητας ζωής, χαμηλότερη ευαισθησία στο σύστημα ανταμοιβής BAS, χαμηλότερα επίπεδα χρονικής προοπτικής στη διάσταση του θετικού παρελθόντος και υψηλότερα επίπεδα στις διαστάσεις του αρνητικού παρελθόντος, του μοιρολατρικού παρόντος και του αρνητικού μέλλοντος. Τα ευρήματα σε σχέση με τη συσχέτιση της σοβαρότητας της αυτιστικής συμπτωματολογίας των παιδιών με ΔΑΦ αποδεικνύουν ότι συνδέεται με αυξημένα επίπεδα γονεϊκής καταθλιπτικής συμπτωματολογίας, χαμηλότερη ποιότητα ζωής και υψηλότερη εστίαση στις διαστάσεις χρονικής προοπτικής του μοιρολατρικού παρόντος και του αρνητικού μέλλοντος. Όσον αφορά την επίδραση δημογραφικών παραγόντων (φύλο, οικογενειακή κατάσταση, επίπεδο εκπαίδευσης, οικονομική κατάσταση, φύλο του παιδιού με ΔΑΦ, ηλικία γονέα και ηλικία του παιδιού με ΔΑΦ), διαπιστώθηκε επίσης να επιδρούν σημαντικά σε διάφορες παραμέτρους των υπό μελέτη μεταβλητών. Επιπρόσθετα, από την ανάλυση διαμεσολάβησης προέκυψε ότι τα γονεϊκά καταθλιπτικά συμπτώματα λειτουργούν ως διαμεσολαβητικός παράγοντας στη σχέση μεταξύ της ομάδας γονέων και της ποιότητα ζωής. Η ανάλυση ρύθμισης απέδειξε ότι τα επίπεδα λειτουργίας του συστήματος BAS των γονέων και η διάσταση χρονικής προοπτικής του αρνητικού μέλλοντος λειτουργούν ως ρυθμιστικοί παράγοντες στη σχέση μεταξύ της ομάδας γονέων και των επιπέδων γονεϊκής κατάθλιψης, υποδεικνύοντας ότι οι γονείς παιδιών με ΔΑΦ που παρουσιάζουν χαμηλότερα επίπεδα στο BAS και υψηλότερο προσανατολισμό στο αρνητικό μέλλον παρουσιάζουν υψηλότερη οξύτητα καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Τέλος, από τον έλεγχο μετριασμένης διαμεσολάβησης αποδείχτηκε ότι οι προαναφερόμενοι ρυθμιστικοί παράγοντες λειτουργούν επίσης ρυθμιστικά στη σχέση μεταξύ της ομάδας γονέων και της γονεϊκής ποιότητας ζωής διαμέσου της γονεϊκής κατάθλιψης, έτσι ώστε οι γονείς παιδιών με ΔΑΦ με χαμηλότερα επίπεδα στο BAS και υψηλότερο προσανατολισμό στο αρνητικό μέλλον να παρουσιάζουν πιο έντονα καταθλιπτικά συμπτώματα και κατ’ επέκταση πιο επιβαρυμένα επίπεδα ποιότητας ζωής. Συνολικά, τα παρόντα αποτελέσματα επεκτείνουν προηγούμενες αναφορές σχετικά με τις δυσμενείς επιπτώσεις της ύπαρξης μέλους με ΔΑΦ στην ψυχολογική ευημερία των γονέων, ενώ παράλληλα αναδεικνύουν τον ρόλο των διερευνούμενων γονεϊκών χαρακτηριστικών προσωπικότητας στον μετριασμό της επίδρασης που βιώνουν οι γονείς. Παρόλο που η συγχρονική φύση της μελέτης δεν επιτρέπει την επιβεβαίωση αιτιωδών σχέσεων μεταξύ της κατάθλιψης, της ποιότητας ζωής, των ψυχολογικών χαρακτηριστικών και των εξεταζόμενων δημογραφικών παραγόντων, τα προαναφερόμενα ευρήματα αποτελούν σημαντικά και χρήσιμα δεδομένα που μπορούν να αξιοποιηθούν από ειδικούς επαγγελματίες στο πλαίσιο υποστήριξης των οικογενειών ατόμων με ΔΑΦ για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή καινοτόμων προγραμμάτων παρέμβασης με σκοπό την προαγωγή και πρόληψη εμφάνισης προβλημάτων ψυχικής υγείας των γονέων, αλλά και τη συνολική ευημερία ολόκληρου του οικογενειακού συστήματος.