An acoustic study of the developmental course of vowel production and lexical stress in Greek

Η παραγωγή φωνηέντων και ο τονισμός αποτελούν θεμελιώδεις παραμέτρους της αποτελεσματικής επικοινωνίας. Ωστόσο, η αναπτυξιακή τους πορεία παραμένει ανεπαρκώς κατανοητή διαγλωσσικά, εν μέρει επειδή μελέτες με ευρύ ηλικιακό φάσμα εστιάζουν αποκλειστικά σε τονισμένα φωνήεντα και εν μέρει επειδή η έρευνα συχνά περιορίζεται σε ηλικιακές ομάδες που δεν αποτυπώνουν τη συνολική ανάπτυξη. Η παρούσα μελέτη αποσκοπεί, συνεπώς, στη χαρτογράφηση της αναπτυξιακής εξέλιξης τονισμένων και άτονων φωνηέντων από την προσχολική ηλικία έως και την ενηλικίωση, καθώς και στη διερεύνηση μεταβολών στον βαθμό της τονικής αντίθεσης και στα ακουστικά χαρακτηριστικά του τονισμού. Για το σκοπό αυτό, πραγματοποιήθηκε μια διατομεακή μελέτη με 72 ελληνόφωνους συμμετέχοντες τυπικής ανάπτυξης, κατανεμημένους ισομερώς σε εννέα ηλικιακές ομάδες με ισορροπία φύλου: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15 και 17 ετών και ενήλικες (4 αγόρια και 4 κορίτσια ανά ηλικιακή ομάδα). Οι συμμετέχοντες εκτέλεσαν μια δοκιμασία καθυστερημένης επανάληψης, παράγοντας τα πέντε ελληνικά φωνήεντα [i, ε, ɐ, o, u] σε δύο σύνολα λέξεων εντός φραστικού πλαισίου. Η Ομάδα Λέξεων 1 περιλάμβανε δισύλλαβες ψευδολέξεις της μορφής /pΦpΦ/, επιτρέποντας τη μελέτη τροχαϊκού και ιαμβικού πόδα, με ανάλυση των φωνηέντων και των δύο συλλαβών σε τονισμένη και άτονη συνθήκη. Η Ομάδα Λέξεων 2 περιλάμβανε τρισύλλαβες υπαρκτές ελληνικές λέξεις της μορφής /ΣΦΣΦΣΦ/, με εξέταση του φωνήεντος της δεύτερης συλλαβής σε προτονισμένη, τονισμένη και μετατονισμένη θέση. Οι ακουστικές μετρήσεις περιλάμβαναν (μη) κανονικοποιημένες τιμές διάρκειας, έντασης και θεμελιώδους συχνότητας (F0), φασματικών χαρακτηριστικών (διαμορφωτές και μεταβλητότητα φωνηέντων από εκφώνηση σε εκφώνηση) και χωρικών χαρακτηριστικών (εμβαδόν φωνηεντικού χώρου και βαθμό κεντρικοποίησης των φωνηέντων εντός του ακουστικού φωνηεντικού χώρου). Οι στατιστικές αναλύσεις διερεύνησαν τις επιδράσεις ηλικίας, φύλου, πόδα, συνθήκης τόνου και φωνηεντικής ποιότητας, καθώς και ηλικιακές διαφορές στη μεταβλητότητα και στο ποσοστό μεταβολής μεταξύ συνθηκών τόνου. Επιπλέον, εξετάστηκαν οι σχέσεις μεταξύ χρονικών και χωρικών χαρακτηριστικών και η σχετική συμβολή των ακουστικών παραμέτρων στο μαρκάρισμα του τόνου κατά την ανάπτυξη. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, παρότι μοτίβα κατά το πρότυπο των ενηλίκων (όπως το σχήμα του φωνηεντικού χώρου, τα εγγενή φωνηεντικά χαρακτηριστικά, τα τονικά μοτίβα, οι χωρικές όψεις της φωνηεντικής μείωσης και η σχέση χρονικών–χωρικών χαρακτηριστικών) αναδύθηκαν από τη σχολική ηλικία, άλλα χαρακτηριστικά (όπως ακατέργαστες ακουστικές τιμές, διαφορές φύλου, μεταβλητότητα, βαθμός τονικής αντίθεσης και σχετική συμβολή ακουστικών χαρακτηριστικών στο μαρκάρισμα του τόνου) εμφανίστηκαν αργότερα, με την αναπτυξιακή πορεία των φωνηέντων και του τονισμού να ολοκληρώνεται λίγο μετά τα 15 έτη. Η αναπτυξιακή πορεία ολοκληρώθηκε νωρίτερα για τα άτονα φωνήεντα σε σύγκριση με τα τονισμένα, καθώς και για ορισμένες φωνηεντικές ποιότητες έναντι άλλων, ως προς τα χρονικά, φασματικά και/ή χωρικά χαρακτηριστικά, ενώ ο βαθμός τονικής αντίθεσης παρουσίασε πιο επίμονες ή πιο συστηματικές δυσκολίες στον τροχαϊκό σε σύγκριση με τον ιαμβικό πόδα σε όλα τα ακουστικά φωνηεντικά χαρακτηριστικά. Τα ευρήματα ερμηνεύτηκαν υπό το πρίσμα ποικίλων παραγόντων (συμπεριλαμβανομένων του κινητικού ελέγχου ομιλίας, της ανατομίας, της φυσιολογίας, της αντιληπτικής εξειδίκευσης, της ευαισθησίας στην προσωδία και της γλωσσικής εμπειρίας) και θεωρητικών μοντέλων ανάπτυξης της παραγωγής ομιλίας και της φωνηεντικής μείωσης, σε συνδυασμό με την Υπόθεση Υπεράρθρωσης, τη Θεωρία Προσαρμοστικής Διασποράς και την Υπόθεση Τροχαϊκής Προκατάληψης.