Χριστολογία και Σωτηριολογία στην υμνολογία του εν χρήσει Πεντηκοσταρίου

Ἡ παροῦσα διδακτορικὴ διατριβὴ προσεγγίζει τὸ ἐν χρήσει Πεντηκοστάριο ὄχι μόνον ὡς λειτουργικὸ βιβλίο, ἀλλὰ ὡς ἑνιαῖο καὶ συστηματικὰ ἐρευνήσιμο ὑμνολογικὸ σῶμα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἀποθησαυρίζεται μὲ ἀκρίβεια ἡ δογματικὴ ἐμπειρία τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἀποτυπώνεται μὲ τρόπο ποιητικὸ ἡ θεολογία της. Ἀντικείμενο τῆς ἔρευνας ἀποτελεῖ τὸ σύνολο τῆς ὑμνολογίας τοῦ ἐν λόγῳ βιβλίου, ἀπὸ τὴν Κυριακὴ τοῦ Πάσχα ἕως τὴν Κυριακὴ τῶν Ἁγίων Πάντων, μὲ σκοπὸ τὴ συστηματικὴ καταγραφή, ἀνάλυση καὶ θεματικὴ ταξινόμηση τοῦ ὑλικοῦ, καθὼς καὶ τὴ θεολογική σύνθεση καὶ ἑρμηνευτικὴ προσέγγισή του ὑπὸ τὸ φῶς τῆς γραπτῆς πατερικῆς παράδοσης τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς σύγχρονης βιβλιογραφίας, ὡς πρὸς τὴ χριστολογικὴ καὶ σωτηριολογικὴ θεματολογία ποὺ ἀναπτύσσεται ἐντός του. Παρὰ τὴν πλούσια ἐπιμέρους μελέτη ὑμνολογικῶν καὶ λειτουργικῶν θεμάτων, τὸ ἐν χρήσει Πεντηκοστάριο δὲν εἶχε μέχρι τώρα ἐξεταστεῖ συστηματικὰ ὡς ἑνιαῖο δογματικὸ σῶμα ὑπὸ τὸ πρίσμα τῆς χριστολογικῆς καὶ σωτηριολογικῆς του συγκρότησης· τὸ κενὸ αὐτὸ ἐπιχειρεῖ νὰ καλύψει ἡ παροῦσα ἔρευνα. Ἡ μελέτη ἐκκινεῖ ἀπὸ τὴν περί Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου διδασκαλία, ἐξετάζοντας τὶς τριαδολογικὲς καὶ ἀνθρωπολογικὲς προϋποθέσεις τῆς σωτηρίας, καὶ προχωρεῖ στὴν ἀνάδειξη τοῦ ἀπολυτρωτικοῦ ἔργου τοῦ Κυρίου, ὅπως αὐτὸ ἐκφράζεται ὑμνολογικά. Ἰδιαίτερη ἔμφαση δίνεται στὴν παρουσίαση τῆς ἑνότητας τῆς θείας οἰκονομίας. Ἡ σάρκωση, τὸ πάθος, ἡ εἰς Ἅδου κάθοδος, ἡ ἀνάσταση, ἡ ἀνάληψη, ἡ πέμψη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἡ συγκρότηση καὶ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἡ ἐσχατολογικὴ προσδοκία δὲν ἀντιμετωπίζονται στὸ Πεντηκοστάριο ὡς ἀποσπασματικὰ ἑορτολογικὰ θέματα, ἀλλὰ ὡς ἀλληλένδετες ὄψεις τῆς μίας καὶ ἀδιαίρετης σωτηριολογικῆς πραγματικότητας. Ἡ ἔρευνα καταδεικνύει ὅτι ἡ ὑμνογραφία του Πεντηκοσταρίου διαθέτει σαφὴ δογματικὴ δομὴ καὶ ἐκφράζει μὲ ἀκρίβεια τὴ χριστολογικὴ πίστη τῆς Ἐκκλησίας, καθὼς καὶ τὴ σωτηρία ὡς ὀντολογικὴ ἀνακαίνιση. Παράλληλα, ἀναδεικνύεται ὁ ἐκκλησιολογικὸς χαρακτήρας τῆς σωτηρίας, ἡ ὁποία βιώνεται προσωπικά, ἀλλὰ πάντοτε ἐντὸς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος. Ἰδιαίτερη συμβολὴ τῆς διατριβῆς ἀποτελεῖ ἡ συστηματικὴ θεματικὴ ἀνάδειξη τοῦ ἀπολυτρωτικοῦ ἔργου τοῦ Χριστοῦ σὲ συνάρτηση μὲ τὸ τριπλὸ λυτρωτικὸ ἀξίωμά Του –τὸ προφητικό, τὸ ἀρχιερατικὸ καὶ τὸ βασιλικὸ– ὡς διακριτὲς ἀλλὰ ἀδιάσπαστες ἐκφάνσεις τῆς μίας θείας οἰκονομίας. Παρότι τὰ ἀξιώματα αὐτὰ ἀποτελοῦν ἀδιάσπαστες πλευρὲς τοῦ ἑνὸς καὶ ἀδιαίρετου ἔργου τοῦ Χριστοῦ, ἡ παροῦσα μελέτη τὰ ἐξετάζει ὡς διακριτὲς θεματικὲς ἑνότητες, ὥστε νὰ καταδειχθεῖ μὲ σαφήνεια ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο προβάλλεται στὴν ὑμνογραφία τοῦ Πεντηκοσταρίου ὁ Χριστὸς ὡς ὁ μέγιστος Προφήτης καὶ Διδάσκαλος, ὡς ὁ ἀληθινὸς Ἀρχιερέας ποὺ σώζει διὰ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀνἀστασής Του, καὶ ὡς ὁ Βασιλιὰς τῆς δόξας, ποὺ καταλύει τὴ δύναμη τοῦ θανάτου, ζωοποιεῖ τὸ ἀνθρώπινο γένος, ἀνακαινίζει τὴν κτίση καὶ ὁδηγεῖ τὴν ἱστορία στὸ ἔσχατο πλήρωμά της. Ἡ παροῦσα μελέτη συμβάλλει ἐπίσης στὴν ἔρευνα μὲ τὴν ἀνἀδειξη τοῦ Πεντηκοσταρίου ὡς πηγῆς ὑψηλῆς λειτουργικῆς θεολογίας, ἡ ὁποία, παρὰ τὸν ποιητικὸ χαρακτήρα τοῦ λόγου της, ἐκφράζει μὲ αὐθεντικότητα, ἀκρίβεια καὶ ἐκκλησιαστικὴ συνείδηση, τὴ δογματικὴ πίστη καὶ ἐμπειρία τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ υμνολογία του δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἑορταστικὸ ποιητικὸ λόγο, ἀλλὰ φορέα βιούμενης θεολογίας καὶ συστηματικὰ ἀξιοποιήσιμη δογματικὴ μαρτυρία τῆς χριστολογικῆς καὶ σωτηριολογικῆς συνείδησης τῆς Ἐκκλησίας.