Physical activity and mental health among asylum seekers residing in a refugee camp

Υπόβαθρο:Ο αριθμός των ατόμων που έχουν εκτοπιστεί βίαια παγκοσμίως (πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο) έχει αυξηθεί σημαντικά κατά την τελευταία δεκαετία λόγω πολέμων, συγκρούσεων και σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τα άτομα που υφίστανται βίαιο εκτοπισμό αντιμετωπίζουν συχνά τόσο σωματικές όσο και ψυχολογικές επιβαρύνσεις, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε τραυματικές εμπειρίες και αρνητικές εκβάσεις για την ψυχική υγεία. Υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ της σωματικής δραστηριότητας και της βελτίωσης της ψυχικής υγείας, ωστόσο τα ερευνητικά δεδομένα που υποστηρίζουν αυτή τη σχέση σε εκτοπισμένους πληθυσμούς που διαβιούν σε δομές αιτούντων άσυλο είναι περιορισμένα. Σκοπός: Η παρούσα διδακτορική διατριβή περιλάμβανε τρεις μελέτες με στόχο: i) τη διερεύνηση των συσχετίσεων μεταξύ των αυτοαναφερόμενων επιπέδων σωματικής δραστηριότητας και της αντιλαμβανόμενης φυσικής κατάστασης με δείκτες ψυχικής υγείας σε αιτούντες άσυλο που ζουν σε δομή αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα, ii) τη διερεύνηση των συσχετίσεων μεταξύ της αντικειμενικά μετρούμενης σωματικής δραστηριότητας μέσω επιταχυνσιόμετρων ACTiGraph και μεταβλητών ψυχικής υγείας σε αιτούντες άσυλο που διαμένουν σε δομή αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα, και iii) την εξέταση των επιδράσεων μιας παρέμβασης άσκησης και αθλητισμού σε μεταβλητές ψυχικής υγείας σε αιτούντες άσυλο που ζουν σε δομή. Μέθοδοι: Οι μελέτες υλοποιήθηκαν σε άτομα που διέμεναν στην ίδια δομή στην κεντρική Ελλάδα και αποτελούνταν κυρίως από αιτούντες άσυλο. Η πρώτη μελέτη περιλάμβανε 151 άτομα (76 γυναίκες) με μέση ηλικία 28,90 έτη, τα οποία είχαν εκτοπιστεί από τις εστίες τους για μέσο χρονικό διάστημα 32,03 μηνών. Από αυτούς, το 67% προερχόταν από το Αφγανιστάν και άλλες χώρες της Νοτιοδυτικής Ασίας, ενώ το 33% από χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια που αξιολογούσαν τη σωματική δραστηριότητα, την αντιλαμβανόμενη φυσική κατάσταση, συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες, κατάθλιψης, άγχους και τη συνολική ευεξία. Στη δεύτερη μελέτη, οι συμμετέχοντες φόρεσαν επιταχυνσιόμετρα για επτά συνεχόμενες ημέρες και στη συνέχεια συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια για την αξιολόγηση της κατάθλιψης, του άγχους και της ευεξίας. Από τους 116 συμμετέχοντες, οι 79 (49 γυναίκες) πληρούσαν τα κριτήρια έγκυρων ημερών και ωρών χρήσης του επιταχυνσιόμετρου και ολοκλήρωσαν τα ερωτηματολόγια. Η τρίτη μελέτη, μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή, περιλάμβανε 142 άτομα (75 γυναίκες), τα οποία κατανεμήθηκαν τυχαία σε ομάδα παρέμβασης ή ομάδα ελέγχου. Η παρέμβαση ήταν ένα πρόγραμμα άσκησης και αθλητισμού διάρκειας 10 εβδομάδων, το οποίο υλοποιήθηκε από καθηγητές φυσικής αγωγής εντός της δομής, πέντε ημέρες την εβδομάδα, μία ώρα ανά συνεδρία, με ξεχωριστές ομάδες για γυναίκες και άνδρες. Αποτελέσματα: Στην πρώτη μελέτη παρατηρήθηκε υψηλός επιπολασμός συμπτωμάτων που σχετίζονται με διαταραχές ψυχικής υγείας και χαμηλή ευεξία, με τις γυναίκες και τα άτομα ασιατικής καταγωγής να αναφέρουν χειρότερη ψυχική υγεία σε σύγκριση με άτομα από χώρες της υποσαχάριας Αφρικής. Τα συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες, κατάθλιψης και άγχους συσχετίστηκαν με την αντιλαμβανόμενη φυσική κατάσταση, αλλά όχι με τα αυτοαναφερόμενα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας. Η ανάλυση παλινδρόμησης έδειξε ότι η αντιλαμβανόμενη φυσική κατάσταση και η σωματική δραστηριότητα χαμηλής έντασης αποτέλεσαν σημαντικούς θετικούς προγνωστικούς παράγοντες της ευεξίας, με μικρά έως μέτρια μεγέθη επίδρασης. Στη δεύτερη μελέτη, η αντικειμενικά μετρούμενη σωματική δραστηριότητα έδειξε ότι οι συμμετέχοντες συγκέντρωναν επαρκή επίπεδα μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας, σύμφωνα με τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, τα οποία συνδέονταν με χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης και άγχους και με καλύτερη ευεξία. Αντίθετα, ο καθιστικός χρόνος συσχετίστηκε με χαμηλότερη ευεξία. Στην τρίτη μελέτη, 98 συμμετέχοντες (57 γυναίκες) με μέση ηλικία 29,87 έτη ολοκλήρωσαν τις μετρήσεις ψυχικής υγείας πριν και μετά την παρέμβαση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες της ομάδας παρέμβασης που παρακολουθούσαν τις δραστηριότητες άσκησης και αθλητισμού κατά μέσο όρο δύο ή περισσότερες φορές την εβδομάδα παρουσίασαν βελτίωση στα συμπτώματα της διαταραχής μετατραυματικού στρες, ενώ δεν παρατηρήθηκαν αλλαγές σε όσους συμμετείχαν λιγότερο από δύο φορές την εβδομάδα και στην ομάδα ελέγχου αναμονής. Δεν εντοπίστηκαν σημαντικές αλλαγές στην κατάθλιψη, το άγχος, το στρες και την ευεξία. Συζήτηση: Τα ευρήματα των τριών μελετών δείχνουν ότι οι αιτούντες άσυλο που διαμένουν σε καταυλισμό παρουσιάζουν γενικά χαμηλή ψυχική υγεία, με αυξημένα συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες, κατάθλιψης, άγχους, στρες και χαμηλή ψυχολογική ευεξία. Στην πρώτη μελέτη, η οποία βασίστηκε στο ερωτηματολόγιο IPAQ–Short Form, ενδέχεται να έδειξε υπερεκτιμημένα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας των συμμετεχόντων, περιορίζοντας έτσι την πιθανή συσχέτιση με την ψυχική υγεία. Οι αυτοαναφερόμενες μετρήσεις, ιδιαίτερα όταν οι συμμετέχοντες συνοδεύονται από αυξημένα συμπτώματα ψυχικής δυσφορίας, επηρεάζονται συχνά από υποκειμενικές αντιλήψεις, οδηγώντας σε ανακριβείς εκτιμήσεις της πραγματικής συμπεριφοράς. Παράλληλα, τα αυξημένα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας ενδέχεται να οφείλονταν εν μέρει σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η τοποθεσία της δομής και οι μεγάλες αποστάσεις που έπρεπε να διανύουν οι συμμετέχοντες για την κάλυψη βασικών αναγκών. Αντίθετα, η δεύτερη μελέτη, η οποία χρησιμοποίησε αντικειμενικές μετρήσεις σωματικής δραστηριότητας, ανέδειξε σαφή και θετική συσχέτιση μεταξύ σωματικής δραστηριότητας και ψυχικής υγείας. Συγκεκριμένα, η μέτρια έως έντονη σωματική δραστηριότητα συσχετίστηκε με χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης και άγχους και με υψηλότερη συνολική ευεξία, ενώ η καθιστική συμπεριφορά συσχετίστηκε με χαμηλότερη ευεξία. Τα ευρήματα αυτά έρχονται σε αντίθεση με εκείνα των αυτοαναφερόμενων δεδομένων, τα οποία δεν έδειξαν σημαντικές συσχετίσεις. Συνολικά, τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η μελλοντική έρευνα θα ωφεληθεί από τον συνδυασμό αυτοαναφερόμενων και αντικειμενικών μετρήσεων σωματικής δραστηριότητας. Η τρίτη μελέτη αποτελεί, σύμφωνα με τις γνώσεις μας, την πρώτη τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή σε περιβάλλον δομής αιτούντων άσυλο που εξετάζει τις επιδράσεις μιας παρέμβασης άσκησης και αθλητισμού στη διαταραχή μετατραυματικού στρες, την κατάθλιψη, το άγχος, το στρες και την ευεξία σε αιτούντες άσυλο. Η δέκα εβδομάδων, θεωρητικά τεκμηριωμένη παρέμβαση, βασισμένη στη Θεωρία του Αυτό-καθορισμού και υλοποιημένη από εκπαιδευμένους προπονητές πάνω σε αυτή, έδειξε ότι οι συμμετέχοντες που παρακολουθούσαν τα προγράμματα σωματικής δραστηριότητας δύο ή περισσότερες φορές την εβδομάδα ανέφεραν μειωμένα συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία των πρακτικών που είναι ενημερωμένες ως προς το τραύμα, πολιτισμικά προσαρμοσμένες και ευαίσθητες ως προς το φύλο, καθώς δημιουργούν ένα ασφαλές περιβάλλον που διευκολύνει τη συμμετοχή ευάλωτων πληθυσμών και ωφελεί την ψυχική τους υγεία. Συμπεράσματα: Η παρούσα προσέγγιση πρώιμης παρέμβασης καλύπτει ένα κρίσιμο κενό στη βιβλιογραφία, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της υφιστάμενης έρευνας εστιάζει στη φάση μετά την επανεγκατάσταση, παραμελώντας την περίοδο που ακολουθεί άμεσα τον βίαιο εκτοπισμό, όταν η ψυχολογική ευαλωτότητα είναι συχνά εντονότερη. Η μελλοντική έρευνα θα πρέπει να συνεχίσει προς αυτή την κατεύθυνση, εστιάζοντας σε μακροχρόνιες, επαρκώς στατιστικά ισχυρές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές, προκειμένου να διερευνηθεί η αιτιώδης επίδραση της σωματικής δραστηριότητας στην ψυχική υγεία, ιδίως σε σχέση με τις δοσοεξαρτώμενες επιδράσεις και τον ρόλο της τακτικής συμμετοχής. Η συστηματική ανάπτυξη και εφαρμογή συμπεριληπτικών, ενημερωμένων προς το τραύμα προγραμμάτων σωματικής δραστηριότητας σε δομές προσφύγων αποτελεί ηθική επιταγή, καθώς μπορεί να ενισχύσει την ψυχική υγεία, να βελτιώσει την ευεξία και να προάγει την ουσιαστική κοινωνική ένταξη μερικών από τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς παγκοσμίως.