Επίδραση της ανόργανης και της οργανικής λίπανσης στα αγρονομικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά στο Λινάρι (Linum usitatissimum L.) σε διαφορετικές αποστάσεις σποράς

Η παρούσα διδακτορική διατριβή μελετά την επίδραση της ανόργανης και της οργανικής λίπανσης, σε συνδυασμό με διαφορετικές πυκνότητες σποράς, στην καλλιέργεια λιναριού (Linum usitatissimum L.). Τα τελευταία χρόνια η κλιματική κρίση έχει ωθήσει στην αναζήτηση νέων καλλιεργειών που να ανταπεξέρχονται στις αλλαγές που φέρει αυτό το φαινόμενο. Το λινάρι αποτελεί μια εναλλακτική, ρετρο-καινοτόμα καλλιέργεια, που δύναται να ανταπεξέλθει. Επίσης, η διατροφική αξία του σπόρου, έχει αυξήσει τη ζήτησή της παγκοσμίως. Στόχος της μελέτης ήταν η διερεύνηση της επίδρασης της πυκνότητας σποράς και του τύπου λιπάσματος στην ανάπτυξη της καλλιέργειας και την ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων. Το πείραμα διεξήχθη στον αγρό του Εργαστηρίου Γεωργίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών για τρία συνεχόμενα έτη. Οι παράγοντες του πειράματος ήταν η πυκνότητα σποράς (500 [D1] και 300 [D2] φυτά m-2) και ο τύπος του λιπάσματος (ουρία με παρεμποδιστή νιτροποίησης και ουρεάσης [I], κομπόστ με υπολείμματα τομάτας [Ο], συμβατική ουρία [U] και μάρτυρας – χωρίς προσθήκη λιπάσματος [C]). Αξιολογήθηκαν τα αγρονομικά χαρακτηριστικά, η απόδοση και τα συστατικά της, τα εδαφικά χαρακτηριστικά και η ανάπτυξη του ριζικού συστήματος, δείκτες ανάπτυξης, αποδοτικότητας χρήσης αζώτου και περιβαλλοντικής επίδοσης της καλλιέργειας, η ποιότητα του σπόρου, το προφίλ ελαίου, καθώς και η ποιότητα του oilcake. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τόσο η πυκνότητα σποράς όσο και ο τύπος λίπανσης επηρέασαν σημαντικά την ανάπτυξη, την απόδοση και την ποιότητα της καλλιέργειας. Η ανόργανη λίπανση, και ειδικότερα η ουρία με παρεμποδιστές, οδήγησε σε αυξημένο ύψος φυτών και βιομάζα, με βελτιώσεις που σε ορισμένες περιπτώσεις υπερέβησαν το 15–20% σε σύγκριση με τον μάρτυρα. Η οργανική λίπανση παρουσίασε συγκρίσιμα επίπεδα απόδοσης και συνέβαλε ουσιαστικά στη βελτίωση εδαφικών ιδιοτήτων, όπως η περιεκτικότητα σε οργανική ουσία και το ολικό άζωτο, με αυξήσεις έως και 25%. Η αραιή πυκνότητα σποράς ευνόησε χαρακτηριστικά σε επίπεδο φυτού, όπως οι διακλαδώσεις και ο αριθμός καψών, ενώ η πυκνή σπορά συνδέθηκε με υψηλότερη απόδοση ανά μονάδα επιφάνειας. Η συνδυασμένη ανάλυση των τριών ετών κατέδειξε ότι η επίδραση της λίπανσης ήταν σταθερότερη από αυτήν της πυκνότητας σποράς, με τις επεμβάσεις της οργανικής λίπανσης και της ουρίας με παρεμποδιστές να παρουσιάζουν μικρότερη διακύμανση μεταξύ των ετών και υψηλότερη σταθερότητα παραγωγής. Η ανάλυση των δεικτών αποδοτικότητας χρήσης αζώτου ανέδειξε υψηλότερες τιμές αγρονομικής αποδοτικότητας και παραγωγικότητας για την ουρία με παρεμποδιστές και την οργανική λίπανση, σε σύγκριση με τη συμβατική ουρία. Παράλληλα, η συνδυασμένη αξιολόγηση κατέδειξε μειωμένο αποτύπωμα άνθρακα ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος για τις ίδιες επεμβάσεις, με μειώσεις που σε ορισμένες περιπτώσεις προσέγγισαν το 10–15%. Η ποιότητα του σπόρου επηρεάστηκε σημαντικά από τον τύπο λίπανσης, με διαφοροποιήσεις στην περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, στις ολικές λιπαρές ουσίες και στην ελαιοπεριεκτικότητα, καθώς και στο προφίλ των λιπαρών οξέων. Αντίστοιχα, η ποιότητα του παραγόμενου oilcake παρουσίασε βελτίωση, κυρίως ως προς την πρωτεΐνη και τους δείκτες πεπτικότητας, γεγονός που ενισχύει τη δυνατότητα αξιοποίησής του ως ζωοτροφή. Επιπρόσθετα, μελετήθηκε η επίδραση της λίπανσης, για τη διαχείριση του αζώτου, στα φυτά της επόμενης γενιάς, καθώς και η επίδραση της χρήσης plant growth promoting microorganisms (PGPMs), στην ανάπτυξη της καλλιέργειας υπό συνθήκες αλατότητας εδάφους. Για την υλοποίηση των εν λόγω, πραγματοποιήθηκαν γλαστρικά πειράματα. Στην πρώτη περίπτωση, οι σπόροι που συλλέχθηκαν από το πείραμα των αγρονομικών χαρακτηριστικών επανασπάρθηκαν σε γλάστρες 1L, που περιείχαν τύρφη και περλίτη σε αναλογία 1:1, ενώ πραγματοποιήθηκε και μελέτη βλαστικότητας σε δίσκους σποράς. Η βλαστικότητα δεν επηρεάστηκε από τη λίπανση της προηγούμενης γενιάς, ενώ χαρακτηριστικά όπως η ανάπτυξη του ριζιδίου, του υποκοτυλίου, του βλαστού, καθώς και η επιφάνεια των κοτυληδόνων και ο ρυθμός ανάπτυξης των φύλλων, επηρεάστηκαν σημαντικά. Η οργανική λίπανση ευνόησε τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά, πιθανά λόγω βελτιωμένης ποιότητας σπόρου στην προηγούμενη γενιά. Για τη μελέτη επίδρασης της αλατότητας και των PGPM χρησιμοποιήθηκαν γλάστρες των 7L, που γεμίστηκαν με φυτόχωμα. Εκεί σπάρθηκαν σπόροι λιναριού και τα PGPM. Οι γλάστρες ποτίζονταν με υδατικά διαλύματα NaCl, με τέσσερις συγκεντρώσεις (0, 50, 100 και 150 mM NaCl). Οι μετρήσεις αφορούσαν την ανάπτυξη του φυτού και την απόδοση ανά φυτό. Η αλατότητα επηρέασε τα υπό-μελέτη χαρακτηριστικά, με την υψηλή αλατότητα να σημειώνει τις χαμηλότερες τιμές. Η χρήση PGPM ευνόησε τα φυτά να αντέξουν το στρες, βοηθώντας σημαντικά την ανάπτυξή τους. Συνολικά, τα αποτελέσματα της διατριβής καταδεικνύουν ότι η καλλιέργεια του λιναριού παρουσιάζει υψηλή προσαρμοστικότητα σε εναλλακτικά συστήματα λίπανσης και μπορεί να ενταχθεί αποτελεσματικά σε γεωργικά συστήματα. Ο συνδυασμός κατάλληλης πυκνότητας σποράς με χρήση λιπασμάτων ουρίας με παρεμποδιστή νιτροποίησης και ουρεάσης, ή οργανικής λίπανσης αναδεικνύεται ως τεχνικά και περιβαλλοντικά αποδοτική πρακτική, διασφαλίζοντας σταθερή παραγωγή, βελτιωμένη ποιότητα προϊόντος και μειωμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις.