Μουσειοπαιδαγωγική και τέχνη

Η παρούσα έρευνα επικεντρώνεται στην αδρή χαρτογράφηση των προσφερόμενων δράσεων στα μουσεία τέχνης και τις πινακοθήκες της Ελλάδας και ειδικότερα στην αναζήτηση τάσεων κατά τη διαδικασία σχεδιασμού και υλοποίησης προγραμμάτων που απευθύνονται σε σχολικές ομάδες Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Ως βασικό χαρακτηριστικό ορίζεται το διαπροσωπικό στοιχείο, όπως αποτυπώνεται στα προσφερόμενα προγράμματα έως και το 2019, δηλαδή πριν την πανδημία του Covid - 19, όχι όμως πριν το 1985. Η έρευνα περιλάμβανε δυο στάδια: 1) την αρχική και 2) την κύρια έρευνα. Η πρώτη διερεύνηση, οδήγησε στη συγκρότηση ενός καταλόγου 94 φορέων τέχνης που διέθεταν και εξέθεταν μόνιμη συλλογή και προσέφεραν δράσεις για διαφορετικές ομάδες κοινού, οι οποίες χαρακτηρίζονταν από ετερογένεια και ποικιλομορφία. Από αυτούς τους φορείς τέχνης, οι 52 που προσέφεραν εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολικές ομάδες Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης αποτέλεσαν το δείγμα της κύριας έρευνας και εξετάσθηκαν σε βάθος ως προς κάποια χαρακτηριστικά τους. Στην κύρια έρευνα χρησιμοποιήθηκε η αποστολή εκτεταμένου ερωτηματολογίου με μεικτές ερωτήσεις, το οποίο αναλύθηκε ποσοτικά και ποιοτικά και οδήγησε στις παρακάτω διαπιστώσεις: το θεωρητικό υπόβαθρο των προγραμμάτων αφορούσε κατά βάση ενεργητικές μεθόδους και θεωρίες προσέγγισης της μάθησης, με έμφαση στη βιωματική μάθηση, κυρίως την κονστρουκτιβιστική προσέγγιση με «κλειστή» έκβαση. Η ξενάγηση, η παρατήρηση, ο διάλογος και οι εικαστικές δραστηριότητες αποτελούν τις κυρίαρχες δράσεις που προσφέρονταν στο πλαίσιο υλοποίησης προγραμμάτων για τους μαθητές της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Πρωτίστως η κοινωνική διάσταση και ακολούθως η έμφαση στη μορφή, αποτελούσαν τους κυρίαρχους τρόπους προσέγγισης των έργων τέχνης με τα παιδιά. Ταυτόχρονα, έμφαση δίνονταν στην καλλιέργεια της παρατήρησης και της φαντασίας και ακολούθως στη δημιουργία συνειρμών και τη διατύπωση ερωτήσεων. Η πρόκριση της εμπειρίας της επαφής με το έργο τέχνης και της εξοικείωσης με το μουσειακό περιβάλλον και τις λειτουργίες του από τους μουσειακούς φορείς, διαφοροποιεί και τον τρόπο που οι φορείς τέχνης αντιλαμβάνονται τον εκπαιδευτικό τους ρόλο σε σχέση με το σχολείο, οδηγώντας σε μια μορφή «μέτριας» συνδεσιμότητας με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών των Εικαστικών του σχολείου. Στο μουσειακό πλαίσιο, μολονότι ο μουσειοπαιδαγωγός καλείται να διαθέτει ποικιλία προσόντων, δεν προβλέπεται η συνεργασία του με τον επιμελητή κατά τον σχεδιασμό της έκθεσης, ώστε να ληφθούν εγκαίρως υπόψη οι ανάγκες των εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Ταυτόχρονα, αναδεικνύεται η ανεπάρκεια ικανού αριθμού εξειδικευμένου προσωπικού, υλικοτεχνικών υποδομών και οικονομικών πόρων. Διαπιστώθηκε συνδεσιμότητα ανάμεσα στο εκθεσιακό, θεσμικό, οργανωτικο-χρηματοδοτικό πλαίσιο των φορέων και στον τρόπο που η συνδεσιμότητα αυτή επηρεάζει την ποιότητα των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και τις αντιλήψεις των διαμορφωτών τους. Τέλος, μολονότι αναγνωρίζεται η αναγκαιότητα εφαρμογής της αξιολόγησης, υλοποιείται κυρίως μη έγκαιρη αξιολόγηση. Συνολικά από την έρευνα διαφαίνεται μια μεταβατική συνθήκη, στην οποία παραδοσιακές και σύγχρονες τάσεις συνυπάρχουν, κυριαρχούν μοντέρνες αντιλήψεις, ενώ σποραδικά εμφανίζονται συμμετοχικές και συμπεριληπτικές πρακτικές, που υποδηλώνουν πως οι φορείς τέχνης εντάσσουν στις δράσεις τους σύγχρονες πρακτικές, οι οποίες όμως προσφέρονται σε μη συστηματική βάση.