Maritime spatial planning and shipping

Η Ναυτιλία Μικρών Αποστάσεων (ΝΜΑ) αποτελεί μια από τις σημαντικότερες δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στο θαλάσσιο χώρο, επιτρέποντας τη μεταφορά επιβατών και αγαθών, ειδικότερα από και προς παράκτιες και νησιωτικές περιοχές. Διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην προώθηση της περιφερειακής συνοχής, στην ενίσχυση της συνδεσιμότητας και στη στήριξη της κοινωνικοοικονομικής ισότητας σε γεωγραφικά κατακερματισμένες περιοχές. Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ), ένα σχετικά πρόσφατο εργαλείο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στοχεύει στη συντονισμένη διαχείριση των θαλάσσιων δραστηριοτήτων ώστε να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών στόχων. Παρά τις δυνατότητές του, η αποτελεσματικότητα των σχεδίων ΘΧΣ και των διαδικασιών παρακολούθησης και αξιολόγησής τους παραμένουν περιορισμένες, δημιουργώντας ένα ερευνητικό κενό ειδικότερα στην κατανόηση διατομεακών στόχων όπως η εδαφική συνοχή και η νησιωτικότητα, ιδιαίτερα σε νησιωτικές περιοχές που εξαρτώνται έντονα από την ακτοπλοΐα. Η παρούσα διδακτορική έρευνα αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη συστηματική παρακολούθηση και αξιολόγηση της ΝΜΑ στην Ελλάδα μέσω του ΘΧΣ, με έμφαση στην εδαφική συνοχή και τη νησιωτικότητα. Η έρευνα ενσωματώνει ποιοτικές και ποσοτικές προσεγγίσεις και παρέχει εργαλεία για την υποστήριξη της τεκμηριωμένης χάραξης πολιτικής και λήψης αποφάσεων. Ο κύριος στόχος είναι η διαμόρφωση ενός συνεκτικού συστήματος παρακολούθησης και αξιολόγησης, ευθυγραμμισμένου με τις εθνικές και ευρωπαϊκές αρχές ΘΧΣ, τους τομεακούς και διατομεακούς στόχους και τις ειδικές κοινωνικοοικονομικές, περιβαλλοντικές και χωρικές προκλήσεις των ελληνικών νησιών. Το πλαίσιο έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να επιτρέπεται η εφαρμογή του σε άλλους τομείς που αφορούν το ΘΧΣ και τη γαλάζια οικονομία, καθώς και άλλες γεωγραφικές και διοικητικές ενότητες αλλά και διασυνοριακές πρωτοβουλίες ΘΧΣ. Το προτεινόμενο πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης περιλαμβάνει τέσσερις αλληλένδετες συνιστώσες. Πρώτον, το Πλαίσιο Συμμετοχής Εμπλεκόμενων Φορέων στην Παρακολούθηση και Αξιολόγηση (MESEΜ) διασφαλίζει συστηματική και επαναλαμβανόμενη συμμετοχή, επιτρέποντας την ταυτοποίηση στρατηγικών και ειδικών στόχων και προωθώντας την κοινωνική ισότητα και τη συλλογική μάθηση. Το MESEΜ δοκιμάστηκε μέσω δύο γύρων συμμετοχής με 46 φορείς που αντιπροσωπεύουν την κυβέρνηση, τη βιομηχανία, την ακαδημαϊκή κοινότητα και την κοινωνία των πολιτών. Δεύτερον, το Πλαίσιο Βασικών Δεικτών Απόδοσης (KPI) μετατρέπει αυτούς τους στόχους σε μετρήσιμους δείκτες, καλύπτοντας οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές, διοικητικές, τεχνολογικές και διατομεακές διαστάσεις. Ταυτοποιεί σχετικές πηγές δεδομένων, μεθόδους μέτρησης και προσεγγίσεις οπτικοποίησης, διασφαλίζοντας διαφάνεια και εφαρμοσιμότητα. Τρίτον, η Γεωχωρική Υποδομή Δεδομένων (SDI) υποστηρίζει την ενσωμάτωση, επεξεργασία και χωρική απεικόνιση των KPIs, παρέχοντας τη μεθοδολογική βάση για την θεσμοθέτηση της παρακολούθησης και αξιολόγησης MSP. Τέταρτον, το Εργαλείο Υποστήριξης Αποφάσεων (DST) λειτουργικοποιεί έναν σύνθετο δείκτη, τον Δείκτη Εδαφικής Συνοχής Νησιών (ITCI), ο οποίος αξιολογεί τα ελληνικά νησιά όσον αφορά τη συνδεσιμότητα, την προσβασιμότητα, τη διακυβέρνηση, την τεχνολογική απόδοση, τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο και την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη. Με την ρητή ενσωμάτωση της νησιωτικότητας, ο ITCI συνδέει την απόδοση της ΝΜΑ με ευρύτερους στόχους εδαφικής συνοχής, διευκολύνοντας την ιεράρχηση πολιτικών και την ανάλυση βάσει συναφών σεναρίων. Μαζί, αυτά τα τέσσερα πλαίσια σχηματίζουν ένα ανθεκτικό, τεκμηριωμένο και μεταβιβάσιμο σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης που υποστηρίζει τον σχεδιασμό ΘΧΣ και ΝΜΑ σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Η έρευνα δείχνει πώς η δομημένη συμμετοχή φορέων, οι KPIs, οι γεωχωρικές υποδομές και οι σύνθετοι δείκτες μπορούν να ενσωματωθούν για να υποστηρίξουν τη λήψη αποφάσεων, να ευθυγραμμίσουν διατομεακούς στόχους και να ενσωματώσουν την περιφερειακή συνοχή και τη νησιωτικότητα στο ΘΧΣ. Οι περιορισμοί, συμπεριλαμβανομένων των κενών δεδομένων και της ανάγκης θεσμοθέτησης, υπογραμμίζουν ευκαιρίες για μελλοντικές βελτιώσεις και ευρύτερες εφαρμογές, όπως η μεταφορά φορτίου, οι διεθνείς συνδέσεις και η επεξεργασία και πρόβλεψη δεδομένων με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης. Συμπερασματικά, η διδακτορική αυτή έρευνα προάγει τόσο τη μεθοδολογία όσο και την πρακτική εφαρμογή της παρακολούθησης και αξιολόγησης ΘΧΣ, παρέχοντας ένα επιστημονικά ισχυρό, πολιτικά σχετικό και μεταβιβάσιμο πλαίσιο. Συνδέοντας την ΝΜΑ με την περιφερειακή συνοχή και τη νησιωτικότητα, προσφέρει γνώσεις και εργαλεία για τεκμηριωμένο σχεδιασμό, διακυβέρνηση και βιώσιμη ανάπτυξη νησιωτικών και παράκτιων περιοχών.