Θεολογικές συζητήσεις περί ψυχής τον 15ο αιώνα

Η παρούσα διατριβή έχει ως στόχο να παρουσιάσει αναλυτικά την διδασκαλία του Αγίου Γεννάδιου Β΄ Σχολαρίου σχετικά με την ψυχή, όπως καταγράφεται στις πέντε επιστολιμαίες πραγματείες του, και τις αντίστοιχες διδασκαλίες του Θεοφάνη Μηδείας. Η μελέτη επιδιώκει να αναδείξει τη σχέση μεταξύ των διδασκαλιών τους και της πατερικής παράδοσης, την προέλευση της μεθοδολογίας τους ως προς την προσέγγιση της πατερικής παράδοσης και φιλοσοφίας, την σχέση τους με τη συζήτηση για το καθαρτήριο πυρ στην Σύνοδο Φεράρρας-Φλωρεντίας, την πρόσληψη της αριστοτελικής ανάλυσης και την στάση του Σχολαρίου απέναντι στον Θωμά Ακινάτη. Ταυτόχρονα, αναδεικνύεται η κειμενική σχέση μεταξύ των δύο συγγραφέων και οι έμμεσες πηγές της σκέψης του Γεννάδιου. Η διατριβή έχει χαρακτήρα κειμενοκεντρικό, ακολουθώντας τις πηγές με την επιστημονική έρευνα να διαδραματίζει υποστηρικτικό ρόλο. Η μεθοδολογία βασίζεται στην μελέτη εντός του ιστορικού, φιλοσοφικού και θεολογικού πλαισίου για την αποφυγή αναχρονισμών, καθώς και στην αρχή της διακειμενικότητας, εξετάζοντας τα κείμενα σε σχέση με την προγενέστερη πατερική παράδοση, καθώς η αυθεντία στην χριστιανική θεολογία ακολουθεί μια πορεία αντίθετη προς το χρόνο. Η δομή του έργου αποτελείται από τρία κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο, «Συζητήσεις για την ψυχή στον 15ο αιώνα», εξετάζει το ιστορικό, φιλοσοφικό και θεολογικό πλαίσιο, με ενότητες για τον «Λόγο προς τον βασιλιά Ιωάννη Παλαιολόγο», τις συζητήσεις για το καθαρτήριο πυρ στην Σύνοδο της Φεράρρας-Φλωρεντίας και την φιλοσοφική διαμάχη μεταξύ Αριστοτελικών και Πλατωνικών (Πλήθων-Σχολάριος, Τραπεζούντιος-Βισσαρίων) σχετικά με την προέλευση της ψυχής. Το δεύτερο κεφάλαιο περιλαμβάνει βιογραφικές πληροφορίες και τα γραπτά των δύο συγγραφέων, λογοτεχνικές λεπτομέρειες των έργων τους (ταξινομημένα σε α) προέλευση της ψυχής και β) ζωή μετά το θάνατο), όπου καταγράφεται η σχέση μεταξύ των κειμένων τους. Αναλύονται οι πηγές τους (Αγία Γραφή, Πατερική Παράδοση, Φιλοσοφία), η προσέγγιση του Γεννάδιου στην Παράδοση (με αναφορά στην εσφαλμένη θέση του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης) και η αξιολογική στάση του Σχολαρίου απέναντι στον Θωμά Ακινάτη. Το τρίτο κεφάλαιο, «Η διδασκαλία για την ψυχή του Αγίου Γεννάδιου Β΄ Σχολαρίου και του Θεοφάνη Μήδειας», χωρίζεται σε ενότητες α) η προέλευση της ύπαρξης της ψυχής και β) η μετά θάνατον ζωή. Η πρώτη ενότητα παρουσιάζει την σκέψη του Σχολαρίου καθώς και την διδασκαλία του Θεοφάνη σχετικά με την προέλευση της ψυχής και την αντίκρουση της θεωρίας του traducianismus. Η δεύτερη ενότητα επικεντρώνεται στην μετά θάνατον ζωή όπως την παρουσιάζει ο Σχολάριος, τονίζοντας τον αγώνα της επίγειας ζωής, την κατάσταση των ψυχών μετά τον χωρισμό, το καθαρτήριο και την διπλή τελείωση εν όψει της τελικής Ανάστασης. Η εργασία ολοκληρώνεται με Συμπεράσματα και Βιβλιογραφία.