Διερεύνηση της σχέσης ψυχοπαθολογίας και επιθετικής συμπεριφοράς σχιζοφρενικών ασθενών με το εκφραζόμενο συναίσθημα και ο διαμεσολαβητικός ρόλος της απάντησης της κορτιζόλης σε πειραματικό κοινωνικό stress
Summary
No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.
Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.Abstract
Εισαγωγή: Η σχιζοφρένεια είναι μία χρόνια και σοβαρή ψυχική διαταραχή. Παράγοντες όπως τα στρεσογόνα γεγονότα, το οικογενειακό περιβάλλον, η μειωμένη συμμόρφωση στη θεραπεία και η χρήση ουσιών συμβάλλουν στην πρόκληση υποτροπών. Ειδικότερα, το οικογενειακό περιβάλλον έχει βρεθεί ότι συσχετίζεται με τις υποτροπές της νόσου μέσω του «εκφραζόμενου συναισθήματος» (ΕΣ). Ποικίλα χαρακτηριστικά των ασθενών αλλά και των συγγενών έχουν μελετηθεί σε σχέση με το ΕΣ και τις δύο κύριες συνιστώσες του, την Κριτική και τη Συναισθηματική Υπερεμπλοκή (ΣΥΕ). Τελευταία, οι έρευνες του ΕΣ στη σχιζοφρένεια έχουν επεκταθεί στο προσωπικό των ψυχιατρικών δομών. Το ΕΣ προς τους ασθενείς με σχιζοφρένεια συνήθως αναφέρεται ότι είναι χαμηλότερο στους ψυχιατρικούς ξενώνες σε σχέση με τις οικογένειες, βάσει, όμως, μόνο έμμεσων συγκρίσεων επιρρεπών σε σφάλματα. Επίσης, δεν είναι γνωστό εάν τα χαρακτηριστικά των ασθενών ή των φροντιστών σχετίζονται εξίσου ισχυρά με το ΕΣ σε οικογένειες και ξενώνες. Η Κριτική και η ΣΥΕ έχουν βρεθεί σχετικά ανεξάρτητες στις οικογένειες των ατόμων με σχιζοφρένεια και συχνά έχουν επιλεκτικές (διαφορικές) συσχετίσεις, που όμως δεν έχουν μελετηθεί συστηματικά. Σχετικά με τη λειτουργία του άξονα ΗΡΑ (Υποθάλαμος - Υπόφυση - Επινεφρίδια) στη σχιζοφρένεια, έχουν βρεθεί αυξημένα βασικά επίπεδα κορτιζόλης και μειωμένη απάντηση της κορτιζόλης σε ποικίλες δοκιμασίες σωματικού και ψυχοκοινωνικού στρες, σε σύγκριση με υγιείς μάρτυρες. Η προσομοίωση συνθηκών ΕΣ στην οικογένεια έχει χρησιμοποιηθεί σε δοκιμασίες ως συνθήκη ψυχοκοινωνικού στρες αλλά δεν έχει μελετηθεί ως προς την απάντηση της κορτιζόλης σε άτομα με σχιζοφρένεια. Σκοπός: Η παρούσα ερευνητική εργασία στόχευε: α) στην άμεση σύγκριση των ασθενών με σχιζοφρένεια που διέμεναν σε ψυχιατρικούς ξενώνες ή με τις οικογένειές τους σχετικά με το ΕΣ του προσωπικού ή των γονέων αντίστοιχα, διορθώνοντας για τα χαρακτηριστικά των ασθενών και των φροντιστών ως συγχυτικούς παράγοντες β) στον εντοπισμό των παραγόντων πρόβλεψης του ΕΣ που σχετίζονται με το προσωπικό ή τους γονείς και τους ασθενείς στα δύο περιβάλλοντα και στον εντοπισμό των διαφορικών παραγόντων πρόβλεψης του ΕΣ μεταξύ του προσωπικού και των γονέων γ) στη διερεύνηση διαφορικών συσχετίσεων της Κριτικής έναντι της ΣΥΕ σε κάθε περιβάλλον (οικογένειες και ψυχιατρικούς ξενώνες) μεταξύ διαφόρων χαρακτηριστικών των ασθενών και των φροντιστών και δ) στη διερεύνηση της επίδρασης του ΕΣ στην απάντηση της κορτιζόλης των ασθενών σε πειραματικό stress προσομοίωσης συνθηκών ΕΣ και τελικά στην αναζήτηση τυχόν διαμεσολαβητικού ρόλου της απάντησης της κορτιζόλης στη σχέση ΕΣ και ψυχοπαθολογίας των ασθενών. Μέθοδοι: Συμπεριλάβαμε 40 ασθενείς με σχιζοφρένεια που ζούσαν με τις οικογένειές τους («εξωτερικοί ασθενείς») και 40 που διέμεναν σε μεταβατικούς ψυχιατρικούς ξενώνες («εσωτερικοί ασθενείς») για τουλάχιστον 3 μήνες και καταγράψαμε το ΕΣ 56 γονέων και 22 ψυχιατρικών νοσηλευτών, αντίστοιχα, με τη μέθοδο Five Minutes Speech Sample (FMSS, δείγμα 5΄ ομιλίας). Κάθε εξωτερικός ασθενής βαθμολογήθηκε από 1 - 2 γονείς και κάθε εσωτερικός ασθενής από 2 - 5 νοσηλευτές ενώ κάθε νοσηλευτής αξιολόγησε 1-12 εσωτερικούς ασθενείς. Στις αναλύσεις χρησιμοποιήθηκαν 4 εκβάσεις ΕΣ από την FMSS: Κριτική, ΣΥΕ (πρωτεύουσες εκβάσεις: οριακή / χαμηλή έναντι υψηλής Κριτικής ή ΣΥΕ), ο αριθμός Επικριτικών σχολίων και ο αριθμός Δηλώσεων θετικής στάσης (δευτερεύουσες εκβάσεις Κριτικής και ΣΥΕ, αντίστοιχα). Καταγράφηκαν επίσης η ψυχοπαθολογία (Brief Psychiatric Rating Scale, BPRS), η αντιλαμβανόμενη κριτική (Perceived criticism, PC) και τα κλινικοδημογραφικά στοιχεία των ασθενών, τα δημογραφικά στοιχεία των φροντιστών (γονέων- νοσηλευτών), η οικογενειακή επιβάρυνση (Family Burden Scale) των γονέων και η επαγγελματική εξουθένωση (Maslach Burnout Inventory) των νοσηλευτών. Επιπροσθέτως, 36 εσωτερικοί και 34 εξωτερικοί ασθενείς υποβλήθηκαν σε πειραματική διαδικασία που προσομοίωσε συνθήκες χαμηλού και υψηλού ΕΣ (με βάση τα FMSS), κατά τη διάρκεια της οποίας ελήφθησαν 4 δείγματα σιέλου (ανά συνθήκη ΕΣ) στη διάρκεια μίας ώρας, με σκοπό να μετρηθεί η κορτιζόλη ως δείκτης της αντιδραστικότητας του άξονα ΗΡΑ. Η στατιστική ανάλυση διαφοροποιήθηκε για κάθε σκοπό της μελέτης: α) Καθώς οι αξιολογήσεις του EΣ είχαν πολυεπίπεδη δομή, εφαρμόστηκαν πολυπαραγοντικά generalized linear mixed models (GLMMs, γενικευμένα γραμμικά μικτά μοντέλα) στο συνολικό δείγμα για να διερευνηθεί η επίδραση της ομάδας ασθενών στο ΕΣ, διορθώνοντας αρχικά για συγχυτικούς παράγοντες των ασθενών μόνο και αργότερα και για βασικά δημογραφικά χαρακτηριστικά των φροντιστών. Οι διαμεσολαβητικές επιδράσεις των παραπάνω παραγόντων διερευνήθηκαν σε πολυεπίπεδα μοντέλα δομικών εξισώσεων.β) οι παράγοντες πρόβλεψης EΣ διερευνήθηκαν με backward stepwise GLMMs χρησιμοποιώντας το πακέτο ‘buildmer’ στην R. Αρχικά εφαρμόσθηκαν μοντέλα που περιέλαβαν χαρακτηριστικά είτε των ασθενών είτε των φροντιστών σε κάθε πλαίσιο και τελικά συμπεριλάβαμε και τα δύο σε συνδυασμένα μοντέλα. Σε αναλύσεις αλληλεπίδρασης διερευνήθηκαν οι επιδράσεις των χαρακτηριστικών των ασθενών ειδικά για το κάθε πλαίσιο. γ) για τον εντοπισμό διαφορικών συσχετίσεων της Κριτικής έναντι της ΣΥΕ, υπολογίσθηκαν σταθμισμένες συσχετίσεις Spearman της Κριτικής και της ΣΥΕ με χαρακτηριστικά των ασθενών ή των φροντιστών, οι οποίες συγκρίθηκαν μεταξύ τους με τη δοκιμασία Meng’s z-test. Σε όλα τα παραπάνω (α-γ), η διόρθωση για πολλαπλές δοκιμές εντόπισε τις πιο ισχυρές συσχετίσεις. δ) Αρχικά, υπολογίσθηκαν για κάθε ασθενή το ποσοστό των αξιολογήσεων με υψηλή Κριτική και υψηλή ΣΥΕ που είχε λάβει από τους φροντιστές του. Οι πολυπαραγοντικές αναλύσεις των μετρήσεων κορτιζόλης έγιναν με δύο μεθόδους: (1) Στο δείγμα των ασθενών που είχαν μετρήσεις κορτιζόλης και στις 4 χρονικές στιγμές (πλήρεις τετράδες) σε τουλάχιστον μία συνθήκη ΕΣ (χαμηλού ή υψηλού), υπολογίσθηκε αρχικά, χωριστά για κάθε συνθήκη ΕΣ, η Area Under the Curve (AUC) των 4 μετρήσεων κορτιζόλης κατά τη διάρκεια του χρόνου. Στη συνέχεια εφαρμόσθηκαν γραμμικές παλινδρομήσεις της AUC της κορτιζόλης με προβλεπτικούς παράγοντες την ομάδα ασθενών και το ποσοστό των αξιολογήσεων με υψηλή Κριτική ή υψηλή ΣΥΕ κάθε ασθενή, διορθώνοντας για συγχυτικούς παράγοντες. Για τις αναλύσεις διαμεσολάβησης της AUC της κορτιζόλης στη σχέση ΕΣ και ψυχοπαθολογίας (BPRS) των ασθενών, εφαρμόσθηκαν μοντέλα δομικών εξισώσεων με τη βοήθεια του MPlus 7.1. Τα 95% CI των έμμεσων επιδράσεων υπολογίσθηκαν με bootstrapping από 1000 δείγματα. (2) Για να εκμεταλλευθούμε πλήρως τα διαθέσιμα δεδομένα, εφαρμόσθηκαν μικτά γραμμικά μοντέλα με τις μετρήσεις κορτιζόλης με προβλεπτικούς παράγοντες το χρόνο (T1-T4), την ομάδα ασθενών, το ποσοστό των αξιολογήσεων με υψηλή Κριτική ή υψηλή ΣΥΕ κάθε ασθενή και την αλληλεπίδραση των δύο τελευταίων με το χρόνο, διορθώνοντας για συγχυτικούς παράγοντες. Για τις αναλύσεις διαμεσολάβησης της κορτιζόλης στη σχέση ΕΣ και ψυχοπαθολογίας (BPRS) των ασθενών, εφαρμόσθηκαν μοντέλα πολυεπίπεδων δομικών εξισώσεων με τη βοήθεια του MPlus 7.1. Τα 95% CI των έμμεσων επιδράσεων υπολογίσθηκαν με τη μέθοδο Bayes. Αποτελέσματα: Οι εξωτερικοί ασθενείς ήταν νεότεροι, λιγότερο χρόνιοι και πιο μορφωμένοι, με περισσότερα αρνητικά συμπτώματα και υψηλότερη PC, σε σχέση με τους εσωτερικούς ασθενείς. Οι νοσηλευτές ήταν νεότεροι και πιο μορφωμένοι από τους γονείς. Προ διόρθωσης, τα ποσοστά του υψηλού ΕΣ ήταν παρόμοια στις δύο ομάδες (ΕΣ 81.3% vs. 78.6%, Κριτική 54.2% vs. 58.9%, ΣΥΕ 46.5% vs. 48.2%, για νοσηλευτές και γονείς, αντίστοιχα). Περαιτέρω χωριστές αναλύσεις για κάθε σκοπό της μελέτης έδειξαν: α) Μετά τη διόρθωση για συγχυτικούς παράγοντες των ασθενών, η ΣΥΕ ήταν σημαντικά υψηλότερη στους γονείς. Ωστόσο, μετά από επιπλέον διόρθωση για βασικά δημογραφικά στοιχεία των φροντιστών, μόνο η Κριτική ήταν σημαντικά υψηλότερη στους νοσηλευτές. Η ηλικία, τα αρνητικά συμπτώματα και η PC των ασθενών, καθώς και η ηλικία και το φύλο των φροντιστών διαμεσολάβησαν στατιστικώς σημαντικά τις διαφορές του ΕΣ μεταξύ των ομάδων. β) Μετά από διόρθωση για πολλαπλές δοκιμές, στα backward stepwise GLMMs με τα χαρακτηριστικά είτε των φροντιστών είτε των ασθενών σε κάθε πλαίσιο, η μεγαλύτερη ηλικία και η μικρότερη εργασιακή εμπειρία των νοσηλευτών και τα λιγότερα αρνητικά συμπτώματα των εσωτερικών ασθενών προέβλεψαν την υψηλότερη ΣΥΕ ενώ στα τελικά συνδυασμένα μοντέλα που συμπεριέλαβαν χαρακτηριστικά ασθενών και φροντιστών, οι νοσηλευτές εμφάνισαν χαμηλότερη ΣΥΕ (δηλαδή μειωμένο ενδιαφέρον και αποδέσμευση) προς τους εσωτερικούς ασθενείς με περισσότερα αρνητικά συμπτώματα. Αρκετά άλλα χαρακτηριστικά εμφάνισαν ονομαστικές συσχετίσεις με την Κριτική και τη ΣΥΕ σε κάθε πλαίσιο, που δεν επιβίωσαν μετά από διόρθωση για πολλαπλές δοκιμές. Οι αναλύσεις αλληλεπίδρασης έδειξαν ότι τα περισσότερα αρνητικά συμπτώματα προέβλεψαν χαμηλότερη ΣΥΕ μόνο στους νοσηλευτές. γ) Η Kριτική συσχετίσθηκε ασθενώς αρνητικά με τη ΣΥΕ στους νοσηλευτές, αλλά αμελητέα στους γονείς. Διακριτά μοτίβα σημαντικών διαφορικών συσχετίσεων της Κριτικής έναντι της ΣΥΕ καταγράφηκαν στις δύο ομάδες. Η επιθετική συμπεριφορά των εξωτερικών ασθενών και η σχετιζόμενη με αυτή επιβάρυνση των γονέων συσχετίστηκαν κυρίως με υψηλότερη Κριτική. Τα συμπτώματα των εσωτερικών ασθενών (διέγερση / επιθετικότητα, αρνητικά και άλλα ψυχωτικά συμπτώματα) και η επαγγελματική εξουθένωση των νοσηλευτών (Αποπροσωποποίηση) συσχετίστηκαν κυρίως με χαμηλότερη ΣΥΕ. Η PC των εσωτερικών ασθενών και οι προηγούμενες απόπειρες αυτοκτονίας των εξωτερικών ασθενών συσχετίστηκαν εξίσου έντονα με υψηλότερη Kριτική και χαμηλότερη ΣΥΕ (κατοπτρικές συσχετίσεις). Τέλος, διάφορα χαρακτηριστικά των εσωτερικών ασθενών (μεγαλύτερη ηλικία, χρονιότητα, ανεργία και κάπνισμα) συσχετίσθηκαν μόνο με υψηλότερη ΣΥΕ. Η ηλικία, η ψυχοπαθολογία (ιδίως διέγερση / επιθετικότητα και αρνητικά συμπτώματα) και η PC των εσωτερικών ασθενών επιβίωσαν μετά από διόρθωση για πολλαπλές δοκιμές. δ) Το ποσοστό των αξιολογήσεων με υψηλή Κριτική ή υψηλή ΣΥΕ που κάθε ασθενής είχε λάβει δεν διέφερε μεταξύ των δύο ομάδων. Το είδος του ερεθίσματος (υψηλής Κριτική
Fields of Study & Subjects
Schizophrenia research and treatment
Stress Responses and Cortisol
Psychopathy
Forensic Psychiatry
Sexual Offending
Publication details
- Publication date
- 1 March 2026
- Language
- EL
- Document type
- Thesis