Carcinogens and mutagens in Polish enterprises in 2022–2023

kluczowe• Rośnie liczba zakładów, w których występują czynniki rakotwórcze lub mutagenne.• Dane z całej Polski są zbierane w rejestrze centralnym prowadzonym w Instytucie Medycyny Pracy im.prof.dr med.Jerzego Nofera.• W latach 2022-2023 najwięcej zgłoszeń dotyczyło procesów technologicznych. Highlights• The number of enterprises where carcinogens or mutagens are present is increasing.• Data from Poland is collected in a central register maintained by the Nofer Institute of Occupational Medicine.• In 2022-2023, the majority of reports concerned technological processes. StreszczenieWstęp: Celem pracy jest przedstawienie danych o występowaniu w zakładach pracy w Polsce czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w latach 2022-2023 na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnym rejestrze danych o narażeniu na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym (CRCR) prowadzonym w Instytucie Medycyny Pracy im.prof.dr med.Jerzego Nofera.Materiał i metody: Pracodawcy zatrudniający pracowników przy pracach z czynnikami o działaniu rakotwórczym, mutagennym, a od 2024 r. także reprotoksycznym mają obowiązek prowadzenia rejestru prac w kontakcie z tymi czynnikami.Informacje z poszczególnych województw są przekazywane w cyklach rocznych do inspekcji sanitarnej i inspekcji pracy, a następnie dane z całego kraju są gromadzone w CRCR.W artykule wykorzystano informacje z lat 2022-2023, zebrane oraz zweryfikowane przez pracowników prowadzących CRCR w latach 2023-2024.Przeanalizowano również dane dotyczące poszczególnych grup czynników: substancji chemicznych, czynnika fizycznego (promieniowania jonizującego) i procesów technologicznych.Do celów porównawczych wykorzystano także wcześniejsze dane z lat 2005-2021.Wyniki: W latach 2022-2023 zgromadzono dane, odpowiednio, z 14,5 tys.i 17,1 tys.zakładów pracy.Wzrost ich liczby wystąpił także w przypadku poszczególnych grup czynników -substancji chemicznych, procesów technologicznych oraz jedynego czynnika fizycznego umieszczonego w wykazie -promieniowania jonizującego.Największy wzrost zgłoszeń odnotowano w przypadku procesów technologicznych -o >26% (7653 i 9685 w omawianych latach).Najbardziej rozpowszechnionymi w skali kraju czynnikami były 2 procesy technologiczne (prace związane z narażeniem na pyły drewna i na frakcję respirabilną krzemionki krystalicznej), następnie promieniowanie jonizujące oraz 2 substancje chemiczne (benzyna niskowrząca niespecyfikowana i formaldehyd).Wnioski: Zwiększenie liczby zgłoszeń jest spowodowane nie tylko rozwojem gospodarki i techniki, ale również zmianami prawnymi skutkującymi rozszerzeniem wykazu czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym.Kolejne rozszerzenie zakresu substancji podlegających obowiązkowi prowadzenia rejestrów w zakładach pracy o substancje reprotoksyczne spowoduje skokowy wzrost liczby zgłoszeń za 2024 r.