Hafızanın İki Yüzü: Seçilmiş Zafer ve Seçilmiş Travma Olarak Oluja

Kolektif hafıza, geçmişin nasıl hatırlandığını ve bu hatırlama pratikleri aracılığıyla grup kimliğinin nasıl kurulduğunu belirleyen dinamik bir alandır. Bu çalışma, Vamık D. Volkan’ın büyük grup psikolojisi kuramındaki “seçilmiş travma” ve “seçilmiş zafer” kavramlarını kullanarak, 1995’teki Oluja (Fırtına) Operasyonu’nun Hırvat ve Sırp kolektif hafızalarında nasıl zıt biçimlerde inşa edildiğini ve bu anlatıların zaman içinde nasıl yeniden üretildiğini analiz etmektedir. Araştırmada nitel karşılaştırmalı analiz yöntemiyle anma törenleri, hafıza mekânları, lider söylemleri, eğitim materyalleri, medya ve hukuki belgeler incelenmektedir. Bulgular, aynı tarihsel olayın Hırvat toplumunda ulusal birlik ve zaferin simgesine, Sırp toplumunda ise zorunlu göç ve kayıplarla özdeşleşen bir travmaya dönüştüğünü ve bu karşıt anlamlandırmaların farklı dönemlerde farklı vurgularla sürdürüldüğünü ortaya koymaktadır. Çalışma, bu karşıt hafıza rejimlerinin kolektif kimliğin hem bilinçli hem de bilinçdışı boyutlarını nasıl biçimlendirdiğini göstererek Balkan hafızası literatürüne katkıda bulunmakta ve psikanalitik kavramların kolektif bellek incelemelerinde sistematik kullanımına özgün bir örnek sunmaktadır.