Kutsal Mekân -Sembol İkileminde Ankara (Ulus Örneği)

Dinlerde, hemen hemen her anlayışın ve uygulamanın temelini “kutsallık” olgusu oluşturmuş ve bu çerçevede mekânlar önemli bir rol oynamıştır. Mekân(lar) ile birlikte obje(ler)/nesne(ler), zaman(lar), unsur(lar)/varlık(lar) ve kişi(ler) üzerinde tecelli eden “kutsallık” anlayışının muhteviyatında ve temelinde ise “semboller” yer almıştır. Çünkü insanoğlu, hem çeşitli dinî-manevî ihtiyaçlarını giderme hem de soyut kavramları anlamlandırma veya bazı unsurları kısa bir şekilde betimleme arzusunda olmuştur. Bu bağlamda mekânlara bazı sembolik anlamlar yüklenmiş ve semboller, mekânlarda kullanılarak dinî yapılar ile özdeşleştirilmiştir. Söz konusu vasıflara örnek mekânlardan biri, Türkiye’nin başkenti, can damarı Ankara’dır ve Ankara’nın Altındağ ilçesine bağlı “Ulus” semtidir. Ulus, var olduğu günden bugüne hem tarihî hem coğrafî hem de kutsal mekân(lar) açısından Ankara’nın en önemli yerleşim yerleri arasında olmuştur. Çünkü Türklerin hem ana hem de ata/baba yurdu Anadolu coğrafyası, Türk olduğu ileri sürülen Hititlerden Selçuklu, Osmanlı ile Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ne kadar -bazı nüanslarla birlikte- aynı Türk soyundan birçok beyliğe, krallığa, devlete, imparatorluğa ve uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Ulus’un, tarihten günümüze “ortak payda” bağlamında Türk kültürünün ve medeniyetinin merkezinde yer aldığı anlaşılmıştır/anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Ankara’da, dinî ve kültürel tabakalaşma bağlamında geçmişten bugüne varlık göstermiş “milletler”e ve dinlere ait kutsal mekânlar genel hatlarıyla örnek dahilinde Augustus (Ogüst) Mabedi, Musevi Sinagogu, Azize Tereza Kilisesi ve Hacı Bayram Veli Cami sembolleri ile birlikte ele alınmıştır. Netice itibariyle hem Türkiye’de hem de Ankara’da var olmuş/olan kültürlere, topluluklara ait kutsal mekânların; coğrafî konumu, ibadet yönü (kıble), iç ve dış mimarî yapısı, süslemeleri/bezemeleri, sembolleri ile dinî uygulamalardaki benzerlik(ler)i dikkat çekmektedir. Bu durum, Anadolu’nun dinî ve kültürel yaşamında ortak bir anlayışın olduğunu ve Maide Suresi’nin 3. Ayeti’nde de vurgulandığı gibi “kültürel tabakalaşma”yı ortaya koymaktadır. Çünkü dinlerin birer halka halinde bir sonrakinin bir öncekinin eksikliklerini gidererek yeni unsurlarla olgunlaştığı ve nihayetinde İslâm ile tamamlandığı vurgulanmaktadır. Bu duruma örnek teşkil eden Ankara’nın Altındağ ilçesine bağlı Ulus semti de kutsal mekân-sembol ikileminde karşılaştırma mahiyetinde konu edilmiştir.