Alternatif Tiyatro Mekânı Fabrikalar: Endüstriyel Mekânların Performans Alanına Dönüşümü

Bu çalışma, endüstriyel mekânların performans alanlarına dönüştürülmesine ilişkin yeniden işlevlendirme uygulamalarını ve bunların alternatif tiyatro mekânları olarak kullanımı bağlamında incelemektedir. Çalışmanın hareket noktası, literatürdeki mevcut çalışmaların büyük ölçüde spesifik örneklerin betimleyici incelemeleriyle sınırlı kalması ve bu dönüşümlerin hangi mekânsal ve işlevsel ölçütler doğrultusunda gerçekleştiğine ilişkin analitik bir çerçeve sunmamasıdır. Bu durumun, endüstriyel mekânların alternatif tiyatro mekânları olarak yeniden işlevlendirilmesinde ortak ölçütlerin ve değerlendirme kriterlerinin yeterince görünür olmamasına yol açtığı belirtilmektedir. Araştırmanın temel problemi, endüstriyel mekânların performans alanına dönüşümünde hangi ortak mekânsal ve işlevsel özelliklerin etkili olduğunun belirlenmesidir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, endüstriyel yapıların alternatif tiyatro mekânı olarak yeniden işlevlendirilmesinde belirleyici olan mekânsal ve işlevsel ölçütleri ortaya koymak ve endüstriyel yapı ile tiyatro mekânı türlerinin mekânsal kurgusunu karşılaştırmalı olarak incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntem ve tekniklerinden yararlanılmıştır. Çalışmanın örneklemini yurt dışından Roundhouse Theatre, The Performing Garage ve Théâtre du Soleil topluluğunun mekânı La Cartoucherie; Türkiye’den ise CerModern ve Beykoz Kundura Fabrikası oluşturmaktadır. Yurt dışı örnekleri için literatür taraması ve tarihsel araştırma yöntemleri; Türkiye örnekleri için de saha araştırması ve yerinde gözlemleri yöntemleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler belirlenen ölçütler doğrultusunda karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş, bulgular tablo hâlinde sunulmuştur. Çalışmada, atıl kalan endüstriyel mekânların kültürel ve sanatsal işlevlerle yeniden değerlendirilmesinin hem yapının fiziksel sürekliliğini hem de mekânın toplumsal bellekte yeniden üretilmesini mümkün kıldığını sonucuna ulaşılmıştır.