TOMRİS UYAR’IN ÖYKÜLERİNDE SOSYAL MESELELER

Tomris Uyar, 1950 sonrası Türk öykücülerindendir. Yazar hakkında yapılan tüm akademik araştırmaların tematik literatür haritası oluşturulmuş ve Türkiye’nin sosyosiyasal ve sosyoekonomik toplumsal kırılmalarının olduğu dönemlere şahitlik etmiş Uyar’ın öykülerinin sosyal meseleler üzerinden ele alınmadığı tespit edilmiş ve çalışma bu tematik incelemeye odaklanmıştır. Bu bakımdan çalışma özgün bir nitelik taşımaktadır. Çalışmada metin, bağlam ve karşılaştırma analizi yöntemleri kullanılmıştır. İlk dönem öykülerinde yazar; ağırlıklı olarak sosyal hayatın birey üzerindeki etkileri, şehirleşme süreçleri, göç, evlilik ve kadın gibi temaları ele almıştır. 1980’den sonra yazdığı öykülerde ise Uyar, değişen toplum yapısında bireyin bu değişim karşısındaki tutumuna eğilmiş ve yozlaşma, bunalım, kaçış, dostluk gibi temalara yer vermiştir. On bir öykü kitabı olan yazarın kitaplarındaki tematik dağılımda sosyal içerikli temalar ağırlıktadır (evlilik, dostluk, iletişimsizlik…). Yazarın ele aldığı sosyal meselelerin özü değerlerdir. Değerlerin (sınıfsal ve kültürel) yıpranması, yozlaşması, yok olması Uyar’ın en büyük meselesidir. Değerlerin yitiminden sonra ise toplum ve kadın, yazarın en çok değindiği sosyal konulardır. Uyar, öykülerinde kadını Türkiye’deki toplumsal ve siyasal değişim ve dönüşümlerin, şehirleşmenin ve göçün kadın üzerindeki etkisi üzerinden gözlemler. Yazarın karakterleri en bireysel konularda dahi toplumsal bir varlık olarak konumlanırlar. Uyar, toplumu birey üzerinden, bireyin değer yargıları ekseninden ele alır. Uyar’ın öyküleri kentlidir. Sokak, olduğu gibi anlatılır: esnaf, taksici, çiçekçi, hayat kadını… Hayatın her anı ve her kişisi içinde yaşadığı toplumun birer yansıması olarak Uyar’ın öykülerinde yer alır. Bu durum yazarın sosyal meselelere değinmesindeki başarısının temelini oluşturur. Bu çalışmada, eserlerinde bireyi toplumun bir yansıması olarak ele alan Tomris Uyar’ın öykülerine yansıyan sosyal meseleler Türkiye’nin 1960’lardan 1990’ların sonlarına kadar geçirdiği sosyal ve siyasal değişimler ekseninde ve dönemsel özellikler çerçevesinde incelenmiştir.