Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi Sonrası Türkiye’de Yargı, Yasama ve İdari Denetim: Kurumsal Bağımsızlık ve Demokratik Yönetişim

Bu çalışma, 2017 sonrası dönemde ortaya çıkan kurumsal dönüşümü merkeze alarak Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin (CHS) Türkiye’de yasama, yargı ve denetim mekanizmaları üzerindeki etkilerini bütüncül bir çerçevede incelemektedir. Siyasal rejim tipolojileri, demokratik gerileme literatürü ve yeni kurumsalcı yaklaşımlar temelinde oluşturulan analitik çerçeve; kurumsal bağımsızlık, demokratik hesap verebilirlik ve işlevsel etkililik eksenlerine dayanmaktadır. Bu kapsamda Türkiye’de bürokratik kurumların CHS sonrası dönüşümü, ulusal düzenlemeler, karşılaştırmalı örnekler ve uluslararası veri setleri birlikte kullanılarak analiz edilmektedir. Çalışmanın bulguları, CHS ile birlikte yürütme organının sistemin merkezî ve belirleyici aktörü hâline geldiğini, buna karşılık yasama organının denetim kapasitesinin zayıfladığını göstermektedir. Meclisin soru, araştırma ve denetim araçlarının sınırlı işlemesi, yürütme karşısında kurumsal dengeyi zedelemektedir. Yargı alanında Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun yapısı, yüksek yargıya ilişkin atama süreçleri ve istinaf sisteminin rolü, yargı bağımsızlığına yönelik tartışmaları derinleştirmektedir. V-Dem, Freedom House ve World Justice Project verileri, 2017 sonrasında hukukun üstünlüğü ve demokratik yönetişim göstergelerinde istikrarlı bir gerilemeye işaret etmektedir. İdari denetim kurumlarında teknik kapasite ve görünürlük artışına rağmen, bu yapıların yürütmeden bağımsız karar alma ve bağlayıcı etki üretme kapasitelerinin sınırlı kaldığı görülmektedir. Sonuç olarak çalışma, CHS’nin Türkiye’de yönetişim yapısını büyük ölçüde yürütme odaklı biçimde yeniden şekillendirdiğini ortaya koymakta; yasama, yargı ve denetim kurumlarını kurumsal açıdan kırılganlaştırmaktadır.