YAPAY ZEKÂYA YÖNELİK ÖĞRENCİ ALGILARININ İNCELENMESİ: HAYVAN METAFORLARI ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

Yapay zekânın eğitim süreçlerine entegre edilmesiyle birlikte, öğrencilerin bu teknolojiye yönelik algılarını anlamak, eğitimsel uygulamaların etkinliğini artırmak için büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin yapay zekâ hakkındaki düşünce ve algılarını, sinektik tekniğinin “bilinen bir kavramın tuhaf kılınması” alt türü kullanılarak ortaya çıkarmak ve bu sayede eğitim süreçlerinin daha etkin planlanmasına katkı sağlamaktır. Öğrencilerden soyut ve karmaşık bir kavram olan yapay zekâyı bir hayvana benzetmeleri istenerek yapay zekânın somut bir metafora dönüştürülmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseninin kullanıldığı bu çalışmada, yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanan veriler, içerik analizi yöntemiyle detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmaya katılan 139 öğrencinin yapay zekâ ile ilgili ortaya koyduğu 42 farklı sinektik ifade, en fazla çita, köpek, kedi, aslan, maymun, tilki, baykuş, kuş, papağan, karga gibi hayvanlarla ilişkilendirilmiştir. İçerik analizi sonucunda, öğrencilerin yapay zekâ algılarının "Güç, Yetenek ve Üstünlük", "Bilgi, Zekâ ve Öğrenme", "Tehlike, Tehdit ve Korku", "Bağlantı, İletişim ve Kontrol", "İnsan Benzeri Özellikler", "Bağımsızlık" ve "Fayda ve Kullanım" olmak üzere yedi ana kategori altında toplandığı görülmüştür. Bu bulgular, ortaokul öğrencilerinin yapay zekâyı hem olumlu (güçlü, zeki, faydalı) hem de olumsuz (tehlikeli, kontrolsüz, korku) niteliklerle ilişkilendirerek karmaşık ve çelişkili bir şekilde algıladıklarını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda gelecekteki çalışmalar için çeşitli önerilerde bulunulmuştur.