Tarım ve Çevre Kirliliği İlişkisi: Sürdürülebilir Kalkınma Çerçevesinde Uygulamalı Bir Analiz

Bu çalışmada, tarım ve çevre kirliliği ilişkisi 1990-2021 dönemine ait zaman serisi verileri kullanılarak Fourier ADL eşbütünleşme yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Modelde tarımsal katma değer, yenilenebilir enerji ve çevre kirliliği değişkenleri kullanılmıştır. Çevresel kirliliğin göstergesi olarak karbon emisyonları modele dahil edilmiştir. Değişkenlerin uzun dönem katsayıları FMOLS testi ile sınanmıştır. Değişkenlerin durağanlık analizinde ADF ve PP birim kök testlerinin yanı sıra yapısal kırılmaları kontrol eden Zivot-Andrews birim kök testine başvurulmuştur. Bulgular, değişkenlerin birinci farkında durağan ve uzun dönemde eşbütünleşik olduğu tespit edilmiştir. FMOLS sonuçlarına göre, tarım ve yenilenebilir enerji değişkenleri karbon emisyonları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Uzun dönemde tarımda meydana gelebilecek %1’lik artışın karbon emisyonlarını 0.36 oranında artırdırdığı tespit edilmiştir. Diğer taraftan yenilenebilir enerji tüketiminde meydana gelen %1’lik bir artışın karbon emisyonlarını -0.34 oranında azalttığı sonucuna ulaşılmıştır. Granger nedensellik sonuçlarına göre, tarımdan karbon emisyonlarına doğru tek yönlü; yenilenebilir enerji tüketimi ile karbon emisyonları arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisinin olduğunu ortaya koymaktadır. Diğer taraftan, yenilenebilir enerji ile tarım sektörü arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi tespit edilememiştir.