SEM ve Makine Öğrenimi ile Döngüsel Ekonomide Etik Pazarlama, Yeşil Aklama Algısı ve Sürdürülebilirlik Performansının Analizi

Bu çalışma, Türkiye'nin yerel gıda tedarik zincirindeki işletmelerin pazarlama davranışlarını döngüsel ekonomi ve dönüştürücü pazarlama perspektifinden incelemektedir. Araştırma, sürdürülebilirlik temalı pazarlama mesajlarının gerçek hayattaki uygulamalarla ne kadar uyumlu olduğunu, güvenilirliğini ve tüketici güveni ile satış performansı üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Veriler, kooperatifler, küçük ve orta ölçekli işleyiciler, lojistik firmaları, yerel pazarlar ve satıcılardan 96 geçerli anket yoluyla toplanmıştır. Araştırmada yöntem olarka Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) ve makine öğrenimi algoritmaları (XGBoost ve LightGBM) birleştirilerek hibrit bir analitik tercih edilmiştir. Bu entegrasyon, SEM aracılığıyla teoriye dayalı nedensel çıkarımları sağlarken aynı zamanda makine öğrenimi aracılığıyla veriye dayalı tahminler ve değişken önem değerlendirmeleri sunmaktadır. Bulgular, sürdürülebilirlik bilgisi ve niyetinin sürdürülebilir uygulamaların hayata geçirilmesini olumlu yönde etkilediğini, bunun da tüketici güvenini güçlendirerek satın alma davranışını ve satışları artırdığını ortaya koymaktadır. Ancak, yeşil aklama (yanlış veya abartılı çevresel iddialar) tüketici algısını ve satış sonuçlarını olumsuz etkilemektedir. Sürdürülebilirlik mesajlarının özgünlüğü bu olumsuz etkiyi hafifletmektedir. Makine öğrenimi analizleri, basit ambalajlama, yeniden kullanım ve “sıfır atık” odaklı yaklaşımın döngüsel stratejinin benimsenmesinde kritik faktörler olduğunu vurgulamaktadır. Kooperatifler ve süpermarketler en yüksek benimseme oranlarına (yüzde 80'in üzerinde) sahipken, pazarlar ve manavlar geride kalmaktadır. Çalışma, sürdürülebilir pazarlama mesajlarının ancak gerçek eylemlerle desteklendiğinde güven ve ekonomik faydalar sağladığı sonucuna varmıştır. Daha geniş çaplı benimsenmesini teşvik etmek için eğitim girişimleri, üçüncü taraf sürdürülebilirlik sertifikaları, finansal teşvikler ve veriye dayalı izleme sistemlerinin geliştirilmesi önerilmektedir. Bu önlemler, Türkiye'deki yerel gıda sistemlerinin sürdürülebilir dönüşümünü hızlandırmak için gereklidir.