Yolsuzlukla mücadelede kurumsal faktörlerin ve kamu ekonomisinin rolü: Ampirik bir analiz

Bu çalışma, yolsuzlukla mücadelenin kurumsal faktörler ve kamu ekonomisi göstergeleri çerçevesinde nasıl şekillendiğini ampirik olarak incelemektedir. Yolsuzluk, kamu gücünün özel çıkarlar doğrultusunda kullanılması yoluyla kaynak tahsisini bozmakta, ekonomik verimliliği ve kamu hizmetlerinin kalitesini zayıflatmakta; bu yönüyle kurumsal ve mali yapılardan beslenen yapısal bir sorun alanı oluşturmaktadır. Çalışma, “yolsuzlukla mücadele” kavramını merkeze alarak bu sürecin hangi kurumsal ve mali koşullar altında güçlendiğini analiz etmektedir. 2000–2023 dönemini kapsayan ve farklı gelir gruplarından 51 ülkeye ait panel veri seti kullanılarak yapılan analizde, kurumsal faktörler (hesap verebilirlik ve şeffaflık, düzenleyici kurum kalitesi ve hukukun üstünlüğü) ile kamu ekonomisi göstergeleri (vergi yükü, vergi gayreti ve kamu harcamaları) aynı model içinde değerlendirilmiştir. Ayrıca kişi başına düşen gelir, işsizlik oranı ve enflasyon gibi makroekonomik değişkenler kontrol edilerek ülkeler arasındaki farklılıkların etkisi ayrıştırılmıştır. Bulgular, düzenleyici kurum kalitesi ve hukukun üstünlüğündeki iyileşmenin yolsuzluğu anlamlı biçimde azalttığını; hesap verebilirlik mekanizmalarının bu etkiyi tamamlayıcı nitelikte güçlendirdiğini göstermektedir. Buna karşılık ağır vergi yükü ve yüksek vergi gayreti, mükellefler üzerindeki mali ve idari baskıyı artırarak yolsuzluk riskini yükseltmektedir. Kamu harcamalarının toplam düzeyinin istatistiksel olarak anlamlı bulunmaması, yolsuzlukla mücadelede belirleyici olan unsurun harcamaların büyüklüğünden ziyade hangi alanlara yönlendirildiği ve ne ölçüde şeffaf ve etkin biçimde uygulandığı olduğunu göstermektedir. Çalışma, kurumsal kalite ile kamu ekonomisi göstergelerini bütünleştiren yaklaşımıyla, kurumsal reformlar ile mali şeffaflık ve vergi yönetimi politikalarının eşgüdüm içinde tasarlanmasının kalıcı politika kazanımları sağlayabileceğini ortaya koymaktadır.