TÜRKÇEDE MAKİNE ÇEVİRİSİNİN SÖZ DİZİMSEL VE ANLAMSAL HATALARI: GOOGLE TRANSLATE VE DEEPL ÖRNEKLERİ

Bu çalışmada, Türkçenin esnek söz dizimsel yapısının çeviri motorları -DeepL ve Google Translate- tarafından ne ölçüde kavranabildiği ele alınmaktadır. Özellikle İngilizce gibi daha kuralcı ve yapısal söz dizimi kurgusuna sahip bir dil temel alınarak geliştirilen bu çeviri motorlarının, Türkçeyi işlerken karşılaştıkları zorluklar; ana dili Türkçe olan kullanıcıların doğal üretimleri üzerinden incelenmiştir. Çalışmada kullanılan örneklem, anlam katmanları açısından giderek karmaşıklaşan 20 cümleden oluşmaktadır. Bu cümleler hem anlamsal hem de biçimsel düzeyde analiz edilerek, çeviri motorlarının Türkçeye özgü biçimsel, sözcüksel, söz dizimsel ve anlam parametrelerinde yaptığı hatalar değerlendirilmiştir. Çalışmanın dört ana bölümden oluşan yapısında: İlk bölümde; cümle kavramı ile onun sosyal ve toplumsal ekseni tartışılmış, cümledeki öbeklerin tekrar, devinim ve kullanıcıya bağlı olarak değişen anlamsal karşılıkları üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde; makine çevirilerinde Türkçeye özgü söz dizimsel hataların nedenleri; özellikle ögelerin pragmatik etkileri, vurgu, tema-rema ilişkisi çerçevesinde analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde; seçilen 20 cümle çeviri motorları tarafından nasıl işlendiği açısından incelenmiş; işlevsel ve biçimsel düzeydeki farklılıklar nitel bir yöntemle ortaya konmuştur. Sonuç bölümünde ise, Türkçede kiplik, zaman algısı, vurgu, metaforik anlam gibi unsurlarda yetersiz kalan makine çevirilerinin; sosyal bağlam ve dilsel kurguyu karşılama konusunda ne ölçüde başarısız olduğu nitel verilerle ortaya konulmuştur.