DİVAN ŞİİRİNDE RÜZGÂRIN PSİKOLOJİK ETKİLERİ (BÂKÎ, HAYÂLÎ, MUHİBBÎ, FUZÛLÎ, NÂİLÎ, NEDÎM, ŞEYH GÂLİB DİVANLARI ÖRNEĞİ)

Divan edebiyatı, merkezinde insanın yer aldığı farklı dil, edebiyat ve kültürlerin etkisiyle oluşmuş bir dönemdir. Bu edebiyatta insanın fikir dünyasını şekillendiren unsurların incelenmesi divanların çeşitli yönleriyle tanınmasını sağlayacaktır. Bu amaç doğrultusunda Bâkî, Şeyh Gâlib, Hayâlî, Muhibbî, Nâilî, Nedîm, Fuzûlî divanları incelenmiş, beyitlerde rüzgârın insan psikolojisine tesir ettiği fark edilmiştir. İncelenen beyitlerde rüzgârın âşığın akıl sağlığına tesir edebildiği ve bu durumun cünun, divane, akıl gitmesi, deli ifadeleriyle dile getirildiği belirlenmiştir. Bilimsel araştırmalarda da rüzgârın depresyon, panik atak, anksiyete gibi psikiyatrik hastalıkları ortaya çıkardığı, bu rahatsızlıkların semptomlarını arttırdığı saptanmıştır. Hindistan, Çin, Tibet’in geleneksel tıbbı ayurveda da delilik için “rüzgârla şişirilmiş” anlamındaki vatula kavramı kullanılmıştır. Benzer inanç Şamanizm’de rüzgâr ruhunun, örtülü olmayan başları çarpmasında görülmektedir. Divanu Lugâti’t Türk’te de yel sözcüğü cin; yelpin, cin çarpmış; yelpik, cin çarpmasıdır. Âh, gam, dert, gözyaşı, inlemek, ağlamak sözcükleriyle rüzgârın insan üzerindeki üzüntü, keder etkisi tespit edilmiştir.Bilimsel çalışmalarda da rüzgârın mutluluk hormonu serotonin salgısını azalttığı, tükenmişlik sendromunu tetiklediği; depresyon, intihar oranlarının artışına sebep olduğu açıklanmaktadır. Hastalık, rüsva, fitne, âşûb, tahrik etmek, merak, perişan kelimeleriyle yaşanılan iç sıkıntısı, karışıklık, kargaşa belirtilmiştir. Bilimsel incelemelerde rüzgârın konsantrasyon eksikliğine, ruhsal sıkıntılara yol açabildiği, melatonin üretimini arttırabildiği belirlenmiştir. Bizans ve Osmanlı’da da bu enerji düşüklüğü, iç karışıklık rüzgârla irtibatlandırılmıştır. Nitekim lodosun hâkim olduğu günlerde kadıların karar verme yetisinin olumsuz etkilendiği düşünülmüş ve mahkemeler iptal edilmiştir. Çalışmanın divan şiiri incelemelerine psikoloji ve rüzgâr ilişkisi bağlamında katkı sunabileceği düşünülmektedir.