ANADOLU VE BALKAN YAPILARINDAKİ MİMARLIK SÖYLENCELERİNDE ‘İNSAN KURBANI’ MOTİFİ

Medeniyetlerin estetik ve teknik açıdan gelişmişlik düzeylerine vurgu yapan mimarlık ürünleri, kültürel mirasın somut örnekleri olduğu kadar, geçmiş dönemden süregelen birtakım inanışları ve söylenceleri barındırmaları bakımından aynı zamanda kültürel mirasın soyut değerleri olarak da ele alınabilir. Genellikle bilimsel yayınlarda arka planda kalan ancak halk arasında mimari niteliklerinin önüne geçen söylenceler oldukça yaygındır. Mimarlık söylenceleri arasında “insan kurbanı motifi”, Avrupa’dan Güney Asya’ya, Balkanlar’dan Anadolu’ya uzanan çok geniş bir coğrafyada etkili olmuştur. Ağırlıkla köprü, kale ve daha sınırlı olarak manastır ve cami türündeki yapılar özelinde izlenen insan sunusu efsaneleri, yerel şarkılara yansımış, dilden dile, nesilden nesile aktarılarak kültürel mirasın önemli unsuru haline gelmiştir. Öyle ki bu anlatılar günümüzde heykel gibi plastik sanat eserlerine ve bale gibi teatral performans sanatlarına dahi yansımıştır. Bu çalışma ile mimarlık eserlerine farklı bir bakış açısıyla yaklaşılarak dünyanın ayrı noktalarında yayılan insan kurbanı söylencesi, Anadolu ve Balkanlardaki çeşitli türdeki yapılar özelinde incelenmeye çalışılmıştır. Birbirinden uzak konumlarda ve farklı tarihlerde inşa edilen yapılarda “insan kurbanı” efsanesinin ortak yönleri ve değişen özellikleri üzerinden evrimi ve yapı türleri ile ilişkisi irdelenmiştir.