Osmanlı Tıp Metinleri Işığında Divan Şiirinde Hafakân

İnsanların sağlıklı bir şekilde yaşamlarını sürdürebilmeleri için bedenlerinde çeşitli organlar faaliyet gösterir. Hayati önem taşıyan organlardan biri olan kalbin temel görevi, temiz kanın dolaşımını sağlamaktır. Ayrıca kalp, insana özgü çeşitli duyguların kaynağı kabul edilir. Bedenin çeşitli organlarında rahatsızlıklar ve hastalıklar ortaya çıkabileceği gibi, kalpte de bu durum söz konusu olabilir. Bu hastalıklardan biri kalp çarpıntısıdır. Normal ve sağlıklı bir insanda kalp atım hızı, bir dakikada ortalama altmış ile yüz arasında olmalıdır. Bu sayının yüzü aşması halinde “taşikardi” olarak adlandırılan kalp hastalığı meydana gelir. Osmanlı dönemi tıp kitaplarında ya da divan şiirinde bu hastalık genellikle Arapça kökenli bir kelime olan “hafakân” lafzı veya Türkçe “yürek oynaması” ifadesiyle anlatılmıştır. Dış dünyadaki gerçekliği, divan şiiri estetiği bağlamında kurmaca gerçekliğe dönüştüren divan şairleri, kalp hastalıklarından hafakâna karşı duyarsız kalmamışlardır. Hafakân ile ilgili, onun çeşitli özelliklerini de göz önünde bulundurarak, çeşitli imgeler oluşturmuşlardır. Divan şiirinde şairlerin hafakânla ilgili tasarruflarının tespiti amacıyla yapılan bu çalışmada, 340 divan incelenmiş ve elde edilen veriler başlıklar halinde sınıflandırılmıştır. Ayrıca, tarihî tıp metinleri ışığında araştırılmıştır. Hafakânın divan şiiri estetiğindeki yeri belirlenmeye çalışılarak, klasik Türk şiiri ve Osmanlı tıbbına dair yapılacak çalışmalara katkıda bulunmak hedeflenmiştir.