Millî Kimliğin İnşasında II. Meşrutiyet’in İlanının Birinci Yıl Dönümü Kutlamalarının İzleri: Tanin ve Tasvir-i Efkâr Gazetelerine Yansımalar

Osmanlı İmparatorluğu II. Meşrutiyet devri, modernleşme çabaları ile birlikte milliyetçilik hareketleri ve millî bir kimlik arayışının yoğun etkilerinin görüldüğü bir dönem olmuştur. İmparatorluk bünyesindeki etnik ve dinî unsurlar, Avrupa’da gelişen milliyetçilik fikrinin etkisiyle bağımsızlık iştiyakına kapılmışlar, bu gelişmeler Osmanlı millet sisteminin bozulmasına ivme kazandırmıştır. Türk anayasacılık çalışmalarının temeli sayılabilecek Tanzimat ve Islahat Fermanları, bütün unsurları Osmanlı kimliği etrafında toparlamayı hedeflese de bunu başaramamıştır. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında Sultan II. Abdülhamid idaresine karşı oluşan muhalefet, İttihat ve Terakki Cemiyeti etrafında toparlanarak II. Meşrutiyet’in ilanını zorunlu hâle getirmiştir. Kurulan yeni düzene meşruiyet kazandırmak adına 10 Temmuz’un (23 Temmuz) millî bayram olarak kutlanması kabul edilmiş, bu kararın alınması ile birlikte Osmanlı İmparatorluğu’nda modern anlamda ilk millî bayram ortaya çıkmıştır. Millî bayramın kutlanmasına ilişkin hazırlıklar ve kutlamalar dönemin önemli basın kaynakları Tanin ve Tasvir-i Efkâr gazetelerine yansımış, devletin merkezi İstanbul başta olmak üzere memleketin her tarafında coşkulu kutlamalar icra edilmiştir. Yapılan kutlamalarda dua, resmigeçit, ziyaret, ziyafet ve muhtelif eğlence programları düzenlenmiş, bu heyecan dolu ortam toplumun pek çok kesiminde farklı beklentileri ortaya çıkarmıştır. İmparatorluk bünyesindeki birçok kimliğin, bir millî bayram aracılığıyla Osmanlılık kimliği etrafında toparlanmaya çalışılması çelişkili bir siyaset anlayışı gibi görünebilir. Lakin böyle bir millî bayramın kabulü hem imparatorluğun kurtuluşu hem de Türk millî kimliğinin inşa edilmesi adına atılmış adımlar içerisinde sembolik bir değere sahiptir.