Gastronomi Rotaları Oluşturmada Coğrafi İşaretli Ürünler: Doğu Karadeniz Örneği

Coğrafi işaret, belirli bir yöreye, bölgeye veya ülkeye özgü bir ürünün, o coğrafi alanla özdeşleşmiş üretim yöntemlerini, geleneksel bilgi birikimini ve ayırt edici kalite özelliklerini gösteren hukuki bir tescil sistemidir. Coğrafi işaret tescili, ürünün kökenine dayalı değerini korurken, aynı zamanda üreticinin emeğini ve bilgi birikimini de yasal güvence altına almaktadır. Bu sistemin en dikkat çeken ve yaygın uygulama alanlarından birini gastronomik ürünler oluşturmaktadır. Gastronomik açıdan özgün ve kaliteli ürünler, turizm faaliyetlerinin geliştirilmesinde kilit rol oynamaktadır. Coğrafi işaretli ürünler aracılığıyla oluşturulan gastronomi rotaları; destinasyonlara gelir artışı, turistlerin kalış süresinin uzaması, bölgesel imajın güçlenmesi, kültürel değerlerin tanıtımı, yerel markalaşma süreçlerinin hızlanması ve ziyaretçilere özgün deneyimler sunulması gibi çok boyutlu katkılar sağlamaktadır. Bu yönüyle gastronomi turizmi hem sürdürülebilir kalkınmayı desteklemekte hem de kırsal kalkınmaya doğrudan katkı sunmaktadır. Türkiye’nin kuzeydoğusunda yer alan Doğu Karadeniz Bölgesi, doğal peyzajı, iklimsel çeşitliliği ve kültürel mirasıyla önemli bir turizm potansiyeline sahiptir. Bu potansiyelin daha etkin biçimde değerlendirilmesi için bölgeye özgü coğrafi işaretli gastronomik ürünlerin turizmle bütünleştirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, söz konusu ürünlerin gastronomi rotalarının oluşturulmasındaki katkılarını değerlendirmektir. Araştırma kapsamında Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize ve Trabzon illerine ait toplam 85 ürün incelenmiş, veriler Türk Patent ve Marka Kurumundan elde edilerek içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu kapsamda ilk olarak coğrafi işaretli gastronomik ürünler demografik özelliklerine göre gruplandırılmıştır. Ardından bu ürünler şehir özellikleri, ürün odaklı ve yemek grupları olmak üzere üç tema altında değerlendirilmiştir. Son olarak değerlendirilen temalar çerçevesinde haritalandırma tekniğine başvurularak geliştirilebilecek gastronomi rotaları önerilerinde bulunulmuştur.