İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes

Coğrafî Keşiflerin ardından hız kazanan sömürgecilik yarışı, 19. yüzyılda doruk noktasına ulaşmış ve bu süreçte İngiltere, diğer Avrupalı sömürgeci devletlere kıyasla belirgin bir üstünlük elde etmiştir. 1815 Viyana Kongresi’nden I. Dünya Savaşına kadar uzanan dönem, literatürde “İngiliz Emperyal Yüzyılı” olarak anılmıştır. Bu üstünlüğü tek bir sebebe indirgemek mümkün olmadığı gibi, yalnızca bir rastlantı veya kaderin eseri olarak görmek de yanıltıcı olacaktır. İngilizlerin küresel ölçekteki kazanımları, iskândan eğitime, bilimden ticarete ve dahi misyonerlik faaliyetlerine kadar birçok alanda yürütülen çok yönlü ve sistemli politikaların sonucudur. Yine direkt veya dolaylı yönetim politikalarını ve bölgelere göre farklılık arz eden idarî yaklaşımlarını da bu bağlamda zikretmek gerekir. Bu süreçte, İngiltere’nin emperyal genişlemesine yön veren birçok etkili aktör ortaya çıkmıştır. Bu isimlerden biri olan Cecil John Rhodes (1853-1902), 19. yüzyılın son çeyreğine damgasını vurmuş, Afrika kıtasının özellikle güney kısmının İngilizler tarafından sömürgeleştirilmesinde belirleyici bir rol üstlenmiştir. Öyle ki, bu etkisini Cape’ten Kahire’ye kadar uzanmasını planladığı demiryoluyla kıtanın bir ucundan diğer ucuna kadar uzatmayı hedeflemiştir. İş dünyasına madenci olarak adım atan Rhodes, kısa zamanda özellikle pırlanta sektöründe sayılı birkaç isimden biri haline gelmiş; bu yükselişin ardından siyasete atılmış ve İngiliz İmparatorluğu’nun yayılmasını ekonomik bir kazanç kapısı olarak görmenin ötesinde, bir misyon olarak benimsemiştir. Öyle ki, bu misyona hayatını adamakla kalmamış, ölümünden sonraki gelişimini de düşünerek mirasını bu yola vakfetmiştir. Bu yönüyle İngiliz emperyalizminin destekçileri tarafından, ticaret yollarının açılmasını sağlayan ve “ilkel topluluklara medeniyet götüren” bir öncü olarak yüceltilirken, eleştirenler onu sömürgeci çıkarlarını gözeten bir fırsatçı ve despot olarak tanımlamıştır. Bu çalışmada, Cecil John Rhodes’un emperyal politikalar içindeki rolü ele alınarak, İngiliz yayılmacılığının Afrika’daki ilerleyişine sunduğu katkı, dönem metinleri ve konuyla ilgili araştırma eserleri ve akademik çalışmalar esas alınarak incelenecektir. Bu çalışmada, Cecil John Rhodes’un emperyal politikalar içindeki rolü ele alınarak, İngiliz yayılmacılığının Afrika’daki ilerleyişine sunduğu katkı incelenecektir.