ÇOMÜ Öğrencilerinin Gözünden Dijital Görünürlük: Gözetim Kapitalizmi Çerçevesinde Derinlemesine Bir Görüşme

Dijitalleşen toplum yapısında sosyal medya platformları, bireylerin düşüncelerini, alışkanlıklarını ve tercihlerini algoritmalar aracılığıyla biçimlendiren güçlü iletişim araçlarına dönüşmüştür. Bu dönüşüm, yalnızca teknolojik değil; aynı zamanda sosyo-ekonomik ve ideolojik bir yeniden yapılanmayı da beraberinde getirmektedir. Shoshana Zuboff’un kavramsallaştırdığı Gözetim Kapitalizmi kuramı, bu yeniden yapılanmayı anlamak için önemli bir kuramsal zemin sunmaktadır. Zuboff’a göre gözetim kapitalizmi, bireylerin dijital ortamdaki davranışsal fazlalıklarını sistematik biçimde toplayarak ekonomik öngörü ürünlerine dönüştüren; bireyleri yalnızca izlemekle kalmayıp, aynı zamanda yönlendiren bir kapitalist denetim biçimidir. Bu yapıda sosyal medya platformları, bireyin ne göreceğini, neye tepki vereceğini ve hatta ne düşüneceğini belirleyen algoritmik filtreler aracılığıyla işleyen birer denetim mekanizmasına evrilmektedir. Bu çalışma, sosyal medya kullanıcılarının bu yeni dijital düzende nasıl konumlandığını anlamayı hedeflemektedir. Araştırmanın temel amacı, sosyal medya platformlarında görünürlük kazanma pratikleri, ifade özgürlüğü sınırları, algoritmaların içerik üzerindeki etkisi ve dijital sansür deneyimlerinin, gözetim kapitalizmi bağlamında nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nde öğrenim gören 10 öğrenciyle çevrim içi ortamda yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bulgular, kullanıcıların içeriklerinin algoritmik olarak yönlendirildiğini ve ifade özgürlüğünün doğrudan ya da dolaylı yollarla sınırlandığını göstermektedir. Sosyal medya platformları, kullanıcıların düşüncelerini, davranışlarını ve gerçeklik algılarını manipüle ederek demokratikleşmeyi sınırlayan ve hegemonik düzeni pekiştiren denetim araçları olarak işlev görmektedir.