تأثیر کاربرد همزمان کربن کوانتوم دات و قارچ میکوریزا بر بهرهوری و کیفیت اسانس نعناع گریپفروتی (Mentha suaveolens × piperita) در شرایط تنش خشکی

نعناع گریپ‌فروتی (Mentha suaveolens × Piperita)، به دلیل کاربردهای گسترده در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی، گیاهی ارزشمند است. بااین‌حال، تحقیقات محدودی در مورد پاسخ‌های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی این گیاه به تنش‌های محیطی صورت گرفته است. در این پژوهش، با هدف ارائه رویکردی نوآورانه، از کربن کوانتوم دات (CQD) در کنار قارچ میکوریزا آربوسکولار (AMF) برای بهبود مقاومت این گیاه به خشکی استفاده شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی در چهار تکرار در سال 1402 اجرا شد. فاکتور اول آبیاری شامل سه سطح بدون تنش (شاهد)، تنش خفیف و تنش شدید (به ترتیب آبیاری در 90، 70 و 50 درصد ظرفیت زراعی) و فاکتور دوم شامل قارچ میکوریزا آربوسکولار (AMF)، کربن کوانتوم دات با غلظت 5 پی ­پی ­ام (CQD5 ppm)، کربن کوانتوم دات با غلظت 10 پی ­پی ­ام (CQD10 ppm)، تیمار AMF+CQD10 و تیمار AMF+CQD5 و شاهد (عدم مصرف) بود. نتایج نشان داد بالاترین درصد کلونیزاسیون ریشه (75.48 درصد) در شرایط 90 درصد ظرفیت زراعی (بدون تنش) و با کاربرد AMF به دست آمد. همچنین، در شرایط بدون تنش، تیمار AMF+CQD10 منجر به افزایش عناصر غذایی (نیتروژن، فسفر و پتاسیم)، رنگیزه‌های فتوسنتزی و وزن خشک اندام هوایی گردید. بااین‌حال، بالاترین مقادیر فنل، فلاونوئید، محتوا و عملکرد اسانس در شرایط تنش خفیف با کاربرد تیمار AMF+CQD10 ثبت شد. علاوه بر این، تجزیه ترکیبات اسانس نشان داد که لینالیل استات، لینالول، تیمول و ژرانیل استات ترکیبات غالب بودند. کاربرد کربن کوانتوم دات با غلظت 5 پی ­پی ­ام در شرایط بدون تنش بیشترین میزان لینالیل استات را تولید کرد، درحالی‌که تنش خفیف همراه با AMF+CQD5 به بالاترین مقدار لینالول منجر شد. به‌طورکلی، این پژوهش نشان داد که کاربرد کربن کوانتوم دات با میکوریزا می‌تواند روشی کارآمد و پایدار برای کاهش اثرات منفی تنش خشکی باشد و به توسعه راهبردهای نوین در کشاورزی پایدار کمک می‌کند.