कटलयसय अरथशसतरसय परकश भरतयशसनवयवसथ

अर्थशास्त्रं राजनैतिकदर्शनस्य शासनस्य च विषये पुस्तकम् अस्ति यत् सा. श. पू. चतुर्थशताब्द्यां कौटिल्येन लिखितम्, यत् अद्यापि राजनैतिकदर्शनस्य शासनस्य च इतिहासे महत्त्वपूर्णेषु प्रभावशालिषु च ग्रन्थेषु अन्यतमम् अस्ति। अस्मिन् पत्रे अर्थशास्त्रे वर्णितानां शासनस्य मुख्यसिद्धान्तानां विषये अपि च प्राचीन-आधुनिक-राजनैतिक-व्यवस्थानां विषये च चर्चां भविष्यति। एतत् कौटिल्यस्य राज्यतन्त्रस्य परिकल्पना, तस्मिन् राजा कथं कार्यं करोति, प्रशासनव्यवस्था तथा च राज्ये गूढचारिणां, कूटनीतेः, आर्थिकनीतीनां च प्रयोगं अन्वेषयति। अस्मिन् पत्रे सप्तङ्गसिद्धान्तं (शासनस्य सप्तस्तम्भाः) अपि विश्लेशितम् अस्ति, यत् सुस्थिरराज्यस्य रक्षणार्थं सामरिकसहयोगस्य, सैन्यशक्तेः, संसाधनप्रबन्धनस्य च महत्त्वस्य विषये सूचनां प्रददाति। कौटिल्यस्य वास्तविकराजनीतेः, वर्तमानकालस्य लोकतान्त्रिकव्यवस्थायाः च मध्ये तुलनां क्रियते चेत्, अद्यत्वे भारते, विशेषतः राजनैतिक-कार्यनीतेः, आर्थिकनीतेः, विदेशनीतेः च विषये तस्य विचाराः कथं वर्तन्ते इति अध्ययनं दर्शयति। तदतिरिच्य, पत्रं कौटिल्यस्य दृष्टिकोणसम्बद्धान् नैतिकविषयान् पर्यालोचयति, आधुनिक-लोकतान्त्रिक-वास्तविकतायां तेषां न्यूनतान् च वर्णयति। अन्ते, अर्थशास्त्रस्य कालातीतता भारतीयेषु तथा अन्येषु विश्व-शासन-व्यवस्थासु निरन्तर-उपस्थित्या प्रमाणिता भवति।