संस्कृतशिक्षकप्रशिक्षणपाठ्यक्रमस्वरूपविमर्शः
Summary
No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.
Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.Abstract
शोधलक्ष्यम्: अस्य शोधलेखस्य मुख्यानि लक्ष्याणि इत्थं सन्ति यदेकविंशस्य शतकस्य आवश्यकतानुसारं संस्कृतशिक्षकप्रशिक्षणपाठ्यक्रमस्य नूतनस्वरूपस्य चिन्तनम्।राष्ट्रियशिक्षानीति-२०२० इत्यस्याः मार्गदर्शिकानुसारं पाठ्यक्रमे कृत्रिमबुद्धिमत्तायाः, तन्त्रांशस्य, भारतीयसंस्कृतेश्च समन्वयः कथं भवेदिति विमर्शनम्।पाश्चात्यशिक्षाशास्त्रीयपद्धतीनां स्थाने भारतीयबोधनपद्धतीनां (यथा-शक्तिग्रहविधयः) पाठ्यक्रमे समावेशस्य महत्त्वप्रतिपादनम्।शिक्षकेषु विमर्शात्मकचिन्तनं, डिजिटलसाक्षरतां कौशलविकासं च सम्पादयितुं मार्गप्रशस्तीकरणम्। शोधसारःअस्मिन् लेखे प्रतिपादितमस्ति यत् एकविंशे शतके विज्ञानतन्त्रज्ञानयोः विस्फोटो जातः, अतः शिक्षकप्रशिक्षणपाठ्यक्रमः अपि यथाकालं परिवर्तनानुकूलः भवेत्।राष्ट्रियशिक्षानीति-२०२० इत्यस्याः आधारेण पाठ्यक्रमात् समग्राधिगमः आनन्दाधिगम: डिजिटलसाक्षरताधिगम:च अनिवार्याः सन्ति।लेखकस्य मते वर्तमानपाठ्यक्रमः पाश्चात्यपद्धतिम् अधिकतया आश्रयते यत्र भारतीयपरम्परायाः अभावः दृश्यते।अतः भारतीयज्ञानपरम्परायाः संरक्षणार्थं संस्कृताध्यापकशिक्षायां नूतनदृष्टिकोणस्य, अन्तर्विषयाधिगमस्य (Interdisciplinary), प्रविध्याधारिताधिगमस्य च आवश्यकता वर्तते।उपसंहारे लेखकेन दूरदर्शिचिन्तनस्य (F Thinking) आविष्कारोपागमस्य च समर्थनं कृतम्। शोधसीमा: प्रलेखे कानिचन पथ्याह्वानानि (Challenges) सीमात्वेन उल्लिखितानि सन्ति।अतिवेगेन परिवर्तमानस्य प्राविधिकतन्त्रस्य साम्प्रदायिकसन्दर्भेण सह समन्वयः क्लेशकरः वर्तते।प्रविधिज्ञानसम्पन्नानां अनुभविनां प्राध्यापकानां अभावः एकं प्रमुखं बाधकं तत्त्वं वर्तते।ग्रामीणप्रदेशेषु आधुनिकमूल्याङ्कनपद्धतीनां कृते सौविध्यानां अभावः अस्ति, येन प्रशिक्षणे एकरूपता न सम्भवति।अभिभावकेषु समाजे च नवीनतां प्रति सहसा अङ्गीकारस्य भावाभावः अपि अस्य विस्तारं सीमितं करोति। शोधप्रविधिः लेखे प्रयुक्त: शोधप्रविधिः वर्णनात्मक:(Descriptive) तथा तुलनात्मक: (Comparative) अस्ति।हेन्रि-महोदयस्य, क्रो-तथा-क्रो महोदयस्य च पाठ्यक्रमसम्बन्धिनां मतानां दार्शनिकविश्लेषणं कृतम्।नीतिगत-अध्ययनरूपेण राष्ट्रियशिक्षानीति-२०२० इत्यस्याः विविधानां अध्यायानां (यथा- ४ तथा ११.१) सन्दर्भेण पाठ्यक्रमीयपरिवर्तनानां चर्चा कृता।तुलनात्मकदृष्टिः: पाश्चात्यबोधनपद्धतीनां (वाक्यप्रयोगविधिः) तथा भारतीयपद्धतीनां (शक्तिग्रहविधयः) तुलना कृता अस्ति।उपागमविश्लेषणे निर्मितिवादस्य (Constructive) अन्तर्विषयस्य (Interdisciplinary) तथा हैब्रिड-पाठ्यक्रमसदृशानां आधुनिक-उपागमानां वर्णनं कृतम्।
Fields of Study & Subjects
Education Pedagogy and Practices
Teacher Education and Leadership Studies
Education Methods and Technologies
Publication details
- Journal / source
- International Journal of Sanskrit Research
- Volume
- 12
- Issue
- 2
- Pages
- 149–151
- Publication date
- 1 March 2026
- Language
- SA