Niezrealizowana edycja materiałów źródłowych dotyczących bezkrólewia po śmierci króla Jana III (1696–1697) autorstwa Andrzeja Chryzostoma Załuskiego, biskupa płockiego i warmińskiego

Tematem artykułu jest prawdopodobnie pierwsza w Polsce inicjatywa wydania drukiem (a nie rozpowszechnienia w postaci rękopiśmiennej) dużego zbioru materiałów źródłowych dotyczących ważnego fragmentu dziejów Rzeczypospolitej, jakim było bezkrólewie lat 1696–1697. Twórcą omawianej edycji był Andrzej Chryzostom Załuski (1648–1711), biskup płocki i warmiński, aktywnie działający na polu dokumentowania wydarzeń życia publicznego i publikowania źródeł historycznych. Ponieważ ostatecznie nie ukazała się ona drukiem, jej jedynym świadectwem jest zachowany fragmentarycznie w rękopisie jej egzemplarz roboczy (Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, nr 447). Niezachowanie się do naszych czasów większości prywatnego archiwum Załuskiego, zwłaszcza jego korespondencji, nie pozwoliło na ustalenie okoliczności jej powstania i przyczyn nieukazania się. Postawiono jednak hipotezę, że mogła ona powstać już pod koniec roku 1697 r., a skierowana być mogła przede wszystkim do środowiska Kurii Rzymskiej, z którą Załuski utrzymywał wówczas ożywione kontakty korespondencyjne. Fragmentaryczność zachowanego rękopisu nie pozwoliła na dokładne odtworzenie zawartości tej edycji, pozwoliła jednak na ustalenie jej najważniejszych cech edytorskich i charakteru zawartych w niej materiałów. Złożyły się na nią typowe materiały ówczesnego życia publicznego, takie jak relacje z obrad sejmowych, listy i mowy publiczne członków rodziny Sobieskich i dygnitarzy państwowych, akta urzędowe, pisma publicystyczne i paszkwile. Najciekawszą i najbardziej oryginalną cechą tej edycji jest jej źródłowo-historiograficzna formuła piśmiennicza. Niemal wszystkie zamieszczone w niej materiały zostały bowiem zaopatrzone przez Załuskiego w mniej lub bardziej obszerne komentarze, co nadawało jego dziełu charakter komentowanej edycji materiałów źródłowych. Dzięki temu stanowi ona interesujący, a dotąd nieznany przyczynek do dziejów kultury piśmienniczej czasów staropolskich.