Türkiye’de Ekonomik Büyüme, Çevre Kirliliği ve Sağlık Harcamaları Arasındaki İlişkinin Fourier Yaklaşımıyla Analizi

Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde çevre kalitesi ve ekonomik büyümenin sağlık harcamaları üzerindeki etkilerini sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çevresel bozulmanın sağlık üzerindeki bu etkileri, kamu sağlık sistemlerinde artan maliyet baskıları şeklinde yansımakta ve sürdürülebilir kalkınmanın sosyal boyutunu tehdit etmektedir. Çalışmada, 2000–2021 dönemi Türkiye’deki karbondioksit emisyonu, kişi başına gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) ve kişi başına sağlık harcamaları arasındaki uzun dönemli ilişkiler incelenmiştir. Yöntem olarak, serilerin durağanlık özellikleri yapısal kırılmaları yumuşak geçişlerle modelleyen Enders ve Lee (2012) Fourier birim kök testiyle analiz edilmiş ve değişkenlerin birinci dereceden bütünleşik olduğu tespit edilmiştir. Ardından, Banerjee, Arcabic ve Lee (2017) tarafından geliştirilen Fourier ADL eşbütünleşme testi kullanılarak uzun dönem ilişkiler araştırılmıştır. Elde edilen bulgular, ekonomik büyüme ve karbondioksit emisyonun sağlık harcamaları üzerinde pozitif ve anlamlı bir uzun dönem etkisi olduğunu göstermektedir. Sonuçlar, çevresel kalitenin korunmasının yalnızca ekolojik değil aynı zamanda ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik açısından da kritik öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Türkiye’de çevre dostu üretim teknolojilerinin teşvik edilmesi, enerji dönüşüm politikalarının hızlandırılması ve sağlık harcamalarının çevresel riskleri azaltacak biçimde planlanması gerektiğine işaret etmektedir.