Türkiye’de Kadın İnsani Gelişiminin Çok Kriterli Karar Verme Yaklaşımıyla Değerlendirilmesi: Göreli İlerleme ve Mutlak Konum Paradoksu

Bu çalışma, Türkiye’de kadınların insani gelişim düzeyini çok boyutlu olarak değerlendirmek amacıyla CRITIC (Kriterler arası Korelasyon Yoluyla Kriterlerin Önem Tespiti) ve FUCOM (Tam Tutarlılık Yöntemi) tabanlı hibrit ağırlıklandırma ile Gri İlişkisel Analiz (GİA) yöntemini entegre eden yenilikçi bir karar verme modeli sunmaktadır. 2004–2023 dönemini kapsayan ve beş alt döneme ayrılan analizde; sağlık, eğitim, ekonomik katılım ve siyasal temsil boyutlarını temsil eden on kriter sistematik olarak incelenmiştir. CRITIC–FUCOM hibrit ağırlıklandırma sonuçları, işsizlik oranındaki cinsiyet farkının en kritik gösterge olduğunu, bunu eğitimdeki cinsiyet farkı ve yaşam beklentisinin izlediğini göstermektedir. GİA bulguları, Türkiye’nin kadın insani gelişim performansının dönemler itibarıyla sürekli iyileşerek 2020–2023 aralığında zirveye ulaştığını ortaya koymaktadır. WASPAS (Ağırlıklı Toplam ve Ağırlıklı Çarpım Modeli Yöntemi) ve duyarlılık analizleri, önerilen modelin farklı yöntem ve senaryolar altında yüksek kararlılık sergilediğini doğrulamıştır. Araştırma, Türkiye’de gözlenen göreli ilerlemelere rağmen uluslararası endekslerdeki gerilemenin, ülkenin içsel gelişimi ile küresel mutlak konumu arasındaki yapısal ayrışmayı netleştirdiğini kanıtlamaktadır. Elde edilen bulgular, kadınların insani gelişimini “göreli eşitsizlik” ekseninde değerlendiren bütünleşik bir analitik çerçeve sunarak literatüre ve politika tasarımına özgün katkılar sağlamaktadır.