Anavatan Partisi Dönemi Genel Seçim Sonuçları Üzerine Bir Analiz

Türkiye’de 1960’lara kadar siyaset, bürokratik devletçi seçkinlerle liberal sağdan oluşan sınırlı bir çeşitliliğe sahiptir. 1960 Anayasasının görece özgürlükçü yapısı ve kentleşmeye bağlı alan bulan sınıfsal dinamiklerin etkisiyle ideolojik, etnik, dinsel ve sınıfsal damarlar siyasete tahvil edilmiş ve daha evvel görülmemiş bir çeşitlilik ortaya çıkmıştır. Bu çeşitlilik şiddet sarmalına dönüşmüş ve 12 Eylül askeri müdahalesi ile sonuçlanmıştır. MGK’nın yönettiği ara rejimin ardından aktif siyasete dâhil olan Özal, her iki siyasi geleneğe yaslanmayarak AP-CHP-MSP-MHP’ye içkin liberal, sosyal demokrat, milliyetçi ve muhafazakâr/mütedeyyin eğilimleri seçmen bagajına almayı hedeflemiştir. Bu çalışmada, nicel ve makro veriler kullanılarak ANAP’ın 1983-2002 yılları arasında katıldığı genel seçimlerin betimleyici ve karşılaştırmalı analizi yapılmış; oy oranlarındaki süreklilik ve kırılma örüntüleri, seçmen davranışını biçimlendiren toplumsal, ekonomik ve kültürel dinamikler çerçevesinde yorumlanmıştır. Araştırma bulguları 1983 seçimlerinde Özal’ın yaptığı bu siyasal aşının tuttuğunu göstermektedir. Ancak 1987 seçimlerinde siyasi yasakların kaldırılmasıyla birlikte dört eğilimin asıl temsilcilerinin siyasete geri dönmesi, ANAP’ın seçmen tabanında çözülme sürecini başlatmıştır. Bu seçimler, ANAP’ın ilk kırılma noktasıdır. İkinci kırılma ise Özal’ın cumhurbaşkanı olarak parti liderliğinden ayrılması ve muhafazakâr tabanla kurulan bağların zayıflaması nedeniyle 1991 seçimlerinde ortaya çıkmıştır. Nihayetinde parti, 28 Şubat sürecinde kuruluş felsefesinin aksine devlet ile toplum arasındaki gerilimi artıran bir tutum benimsemiş ve 2002 yılında aktif siyasal hayattan çekilmiştir.