Türkiye’de Gıda Fiyatları Belirleyicilerinin SVAR Modeli ile İncelenmesi

Gıda fiyatlarındaki volatilite gelişmekte olan ekonomilerde makro ekonomik istikrar, gelir dağılımı ve sosyal refahın paylaşımı açısından kritik öneme sahiptir. Yüksek gıda harcama payına sahip hanehalkı oranının yüksek olduğu Türkiye ekonomisinde, gıda fiyatlarındaki volatilite hem enflasyonist baskıyı artırmakta hem de gelir dağılımının bozmaktadır. Bu çalışmada, Ocak 2006 ile Ocak 2025 döneminde Türkiye’de gıda fiyatlarının belirleyicileri yapısal vektör otoregresyon (SVAR) modeli çerçevesinde ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Çalışma kapsamında, sanayi üretim endeksi, nominal efektif döviz kuru, petrol fiyatları ve gıda fiyatları arasındaki dinamik ilişkiler ele alınmıştır. Araştırmada elde edilen ampirik bulgular, sanayi üretimi ile gıda fiyatları arasındaki ilişkinin oldukça zayıf olduğunu göstermektedir. Bunun aksine, döviz kurunun gıda fiyatları üzerinde güçlü ve istatistiksel açıdan anlamlı bir etkisinin olduğu belirlenmiştir. Petrol fiyatlarının gıda fiyatları üzerinde doğrudan bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Döviz kurunda meydana gelen %1’lik bir artışın gıda fiyatlarını %0,046 oranında artırdığı ortaya konulmuştur. Ayrıca, sanayi üretiminin beklenenin aksine gıda fiyatları üzerinde herhangi bir enflasyonist baskıyı azaltıcı bir etkiye sahip olmadığı anlaşılmıştır. Bulgular, Türkiye ekonomisinin ithal girdilere olan yüksek bağımlılığı nedeniyle dışsal şoklara karşı kırılgan bir yapıya sahip olduğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Döviz kuru hareketlerinin gıda fiyatları üzerindeki etkisi, ekonomik politika kararlarının oluşturulmasında dikkate alınması gereken kritik bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, ithal girdilere bağımlılığı azaltmaya yönelik uzun vadeli yapısal reformların uygulanması gerektiği vurgulanmıştır. Türkiye’nin gıda sektöründeki fiyat istikrarını sağlamak için, döviz kuru ve ithalat bağımlılığına yönelik stratejik adımların atılması önem arz etmektedir. Çalışma sonuçları, ekonomik politikalarda ithal bağımlılığının azaltılmasının hem fiyat istikrarı hem de ekonomik kırılganlığın azaltılması açısından öncelikli bir hedef olması gerektiğini göstermektedir.