Erken Modern Dönemde Osmanlı Maliyesinde Merkezîleşme: Nizâm-ı Cedîd’in Yapısal Sınırları (1793-1807)

Bu makale, Osmanlı İmparatorluğu’nda III. Selim döneminde uygulanan Nizâm-ı Cedîd reformlarını, malî merkezîleşme, denetim kapasitesinin genişlemesi ve kurumsal yeniden yapılanma çerçevesinde incelemektedir. Çalışma, söz konusu dönüşümlerin askerî modernleşmenin ötesine geçerek merkezî borç yönetiminin kurumsallaştırılması, iç borçlanma süreçlerinin yeniden düzenlenmesi ve malî denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi yoluyla devlet kapasitesini artırmayı hedefleyen bütüncül bir idarî dönüşüm anlayışına dayandığını ileri sürmektedir. Fransa, İngiltere ve Avusturya örnekleri üzerinden yapılan karşılaştırmalı değerlendirme, Osmanlı malî reformlarının benzer dış baskılar altında şekillendiğini, ancak farklı idarî ve kurumsal koşullar nedeniyle kendine özgü yapısal sınırlılıklar taşıdığını göstermektedir. Bu bağlamda makale, Nizâm-ı Cedîd reformlarını erken modern dönemde devletin merkezî denetim kapasitesini artırmaya yönelik bilinçli bir girişim olarak değerlendirmektedir.