Şeyyad Hamza’nın Yusuf ve Züleyha Mesnevisinde Adalet, Saygı ve Sorumluluk Değerleri: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Işığında

Şeyyad Hamza’nın Yusuf ve Züleyha mesnevisi, Türk-İslam medeniyetinin kültürel mirasında önemli bir yere sahiptir. Bu makale, eserdeki adalet, saygı ve sorumluluk değerlerini, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” ve “Erdem-Değer-Eylem Modeli” perspektifinden derinlemesine incelemektedir. Çalışma, bu mesnevinin değerler eğitimi bağlamındaki önemini ve zenginliğini vurgulamayı amaçlamaktadır. Araştırmada, mesnevinin “Erdem-Değer-Eylem Modeli” ile örtüşen yönleri ve değerlerin metinde nasıl işlendiği, nitel veri analizi programı MAXQDA 2024 kullanılarak detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Tümdengelimci bir yaklaşımla, adalet, saygı ve sorumluluk değerlerine ilişkin ana temalar oluşturulmuş ve metin bu temalar doğrultusunda taranarak ilgili bölümler tespit edilmiştir. Ardından, tümevarımcı yöntemle bu ana temalardan alt kodlar türetilerek değerlerin çeşitli boyutları belirlenmiştir. Analizler sonucunda, adalet (50), saygı (89) ve sorumluluk (94) olmak üzere üç ana değer başlığı altında toplam 233 veri noktasına ulaşılmıştır. Bulgular, mesnevideki bu değerlerin karakterlerin davranışlarını, olay örgüsünü ve metnin ana temasını derinden etkilediğini göstermektedir. Özellikle Yusuf’un adil davranışları, Züleyha’nın saygılı tutumu ve Hz. Yakup’un sorumluluk sahibi kişiliği gibi temalar öne çıkmaktadır. Elde edilen sonuçlar, eserdeki değerlerin, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli”nin erdemli birey yetiştirme hedefiyle bire bir örtüştüğünü ortaya koymaktadır. Bu çalışma, edebî eserlerin değerler eğitimi potansiyeline dikkat çekerek günümüz eğitimcilerine rehberlik etmeyi hedeflemektedir.