The Exploration of the Runic Inscriptions in Mongolia – 2023

Göktürk ve Uygur dönemlerine ait runik yazıtlar, günümüzde de Moğolistan ile komşu ülkeler — özellikle Çin Halk Cumhuriyeti ve Rusya Federasyonu — sınırları içerisinde keşfedilmeye devam etmektedir. Keşfedilen bu yazıtlar üzerinde yürütülen bilimsel çalışmalar, Türk runik yazı sisteminin tarihî gelişimi ve kültürel arka planı hakkında yeni veriler sunmaktadır.Bu makale, 2023 yılında Moğolistan’da gerçekleştirilen saha araştırmalarının sonuçlarını ortaya koymaktadır. Ayrıca, komşu ülke Çin Halk Cumhuriyeti’nin İç Moğolistan Özerk Bölgesi’ne bağlı Ordos şehrinde, Arvas Dağı’nda tespit edilen üç ayrı runik yazıtın okunuş ve değerlendirmeleri de makalede yer almaktadır.Son yıllarda yeni keşfedilen ve çözümlenen runik yazıtlar üzerine çeşitli bilimsel dergilerde yayınlar yapılmış olsa da, bu çalışmaların dağınık biçimde yayımlanması, alana dair bütüncül bir değerlendirme yapılmasını güçleştirmektedir. Bu nedenle, çalışmamızın amacı Moğolistan’da runik yazıtlar üzerine yapılan araştırmaları bir araya getirerek özetlemek ve güncel durumu bilim dünyasına sunmaktır.Araştırmanın ilk bölümünde, daha önce incelenmiş yazıtların epigrafik açıdan yeniden değerlendirilmesi sonuçlarına yer verilmiştir. Çünkü eski bir yazıtın yorumlanması, tek bir araştırmacının görüşleriyle sınırlı kaldığında kapsamlı sonuçlara ulaşmak güçleşmektedir. Bu bağlamda, Moğolistan’da bulunan Dukhyn Buuts I ve II yazıtları ile tek satırdan oluşan Khar Khoroot yazıtı yeniden incelenmiş, birkaç harfin yanlış kopyalanmasından kaynaklanan hatalar düzeltilmiştir.İkinci bölümde ise, yeni okunan runik yazıtlar üzerine yapılan inceleme sonuçları sunulmaktadır. Bunun yanında, henüz çözümlenmemiş sekiz yazıtın deşifre çalışmaları da makalede yer almaktadır. Ayrıca, Ekim 2023’te keşfedilen iki yeni runik yazıtın değerlendirmeleri de araştırmaya dâhil edilmiştir.