Moğolistan’da Yol ve Yer ile İlgili Köktürk Harfli Yazıtlar

Moğolistan topraklarında eski kabilelere ait çok çeşitli yazı sistemleriyle yazılmış anıtlar ve kaya yazıtları bulunmaya devam etmektedir. Bunlar arasında Köktürk harfli kaya yazıtları önemli bir yer tutmaktadır. Kayaların üzerindeki küçük yazıtlar, söz varlığı açısından o dönemdeki Türk ağızlarının özelliklerini koruyarak günümüze ulaşmıştır. “Yol yazısı” olarak adlandırılan bu yazıtlar arasında yol ve yer ile ilgili yazıtların da bulunduğu görülmektedir. Bu yazıtların içeriğine bakıldığında, yolun veya arazinin özelliklerini açıklayan ifadeler yer almakta ve yazarı tarafından bir uyarı, bilgilendirme niteliği taşıması açısından oldukça dikkat çekicidir. Bu yazıtlar genellikle 1-2 satırdan ve az sayıda kelimeden oluşmakta olup yol ve yer ile ilgili anahtar kelimeler içermeleri bakımından diğer küçük yazıtlardan ayrılmaktadır. Çalışmada, yazıtlar ile ilgili okuma ve incelemeler sunulacak, ayrıca bazı tartışmalı kelime ve ifadelerin anlamları Türk ve Moğol dillerinden verilen örneklerle karşılaştırmalı olarak açıklanacaktır. Ayrıca, ele alınan 6 yazıttan 2’sinin zorlu ve engebeli yolları, 3’ünün bölgesel özellikleri, 1’inin ise su kaynağı bulunan bir alanı betimlediği ve bu unsurlara ilişkin işaretleyici ifadeler taşıdığı tespit edilmiştir. Yazıtlarda yer alan temel anahtar kelimelerin anlamları, anıtların bulunduğu bölgenin özellikleriyle uyum göstermektedir. Eski göçebelerin kullandığı bir tür “yol işareti” niteliğindeki bu yazıtların sayıca az olduğu ve daha kapsamlı bir biçimde incelenmesi gerektiği belirtilmelidir. Sayıları her geçen yıl artmakta olan Köktürk yazıtlarına ait araştırmaların genişlemesiyle birlikte, bu tür yazıtların sayısının da artması mümkündür.