SOSYAL HIZLANMA VE PERFORMANS TOPLUMU BAĞLAMINDA DİNLENMENİN İMKÂNSIZLIĞI

Bu çalışma, hız çağında dinlenmenin toplumsal yapıda nasıl tedricen imkânsızlaştığını incelemektedir. Kapitalist üretim mantığı, zamanı ölçülebilir, tasarruf edilebilir ve sürekli optimize edilmesi gereken bir kaynak olarak tanımlar. Hartmut Rosa’nın sosyal hızlanma kuramı, modern yaşamın ivmelenen ritmini açığa çıkarırken; Byung-Chul Han’ın başarı, şeffaflık ve yorgunluk toplumuna ilişkin çözümlemeleri, performansın öznenin iç dünyasında nasıl bir disiplin ve tahakküm biçimine dönüştüğünü gösterir. Han’ın “öz-sömürü” kavramı, bireyin dışsal baskıdan ziyade kendi içsel zorunlulukları doğrultusunda tükenişini imler. Çalışma, Rosa ve Han’ın kuramsal çerçevesini Jonathan Crary’nin 7/24 kapitalizm eleştirisiyle birlikte ele alarak uyku, tatil ve boş zamanın “üretkenliğe hazırlık” söylemi içinde nasıl araçsallaştırıldığını tartışmaktadır. Crary’nin belirttiği üzere kesintisiz üretim-tüketim döngüsü, bireyin biyolojik ritimlerini dahi kuşatmakta; dinlenme sistem açısından bir kesinti ve verimsizlik olarak kodlanmaktadır. Bulgular, dinlenmenin pasif bir durak olmaktan çıkıp performansın devamlılığını temin eden işlevsel bir ara hâline geldiğini göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, dinlenmenin toplumsal düzeyde itibarsızlaşmasını teşhis etmekte ve “bağlantıyı kesme hakkı”, dijital bildirimlerin sınırlanması, sabit mesai sınırları ve yavaşlık kültürünün teşviki gibi önerilerle dinlenmenin yeniden meşru bir hak olarak tesisine katkı sunmayı amaçlamaktadır.