Panoptikon Kavramı Bağlamında Aşk-ı Memnu’da Aile ve Gözetim İlişkisi

Read full text Summarise with VIRAT
Authors: Mustafa DERE
Cited by: 0
References: 7

Summary

No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.

Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.

Abstract

Panoptikon, İngiliz düşünür ve hukukçu Jeremy Bentham (1748-1832) tarafından 1785 yılında ortaya atılan ve suçlunun her an gözetleniyormuş hissi sonucunda ıslah edilmesini amaçlayan bir hapishane modelidir. Bu kavram daha sonra Michel Foucault’nun (1926-1984) tespit ve değerlendirmeleriyle modern toplumlarda iktidar, disiplin ve gözetim ilişkilerini açıklamak üzere kullanılan bir metafora dönüşmüştür. Söz konusu çerçevede “panoptik aile yapısı” adı verilen ve hem gözetimi hem de aile fertlerinden birini ya da bir kısmını kontrol altına almayı amaçlayan bir yapıdan bahsetmek mümkündür. Kapalı aile ilişkilerinin esas alındığı bazı edebî eserlerde Panoptikon kavramı bağlamında gözetim ilişkilerinin yoğunluk taşıdığı anlatımlarla karşılaşılabilir. Halit Ziya Uşaklıgil’in (1868-1945) Aşk-ı Memnu (1899-1900) romanı sözü edilen eserlerin başında gelmektedir. Bu çalışmada Aşk-ı Memnu’da aile ve gözetim ilişkisi meselesi Panoptikon kavramı etrafında ve tematik bir yaklaşımla ele alınmaya çalışılmıştır. Romanın başkişisi Bihter’in, diğer aile fertleri ve ev halkı tarafından gözetlenmesi olgusundan hareketle hem bu gözetim ağının işleyişi hem de gözetim ilişkisinin yarattığı sonuçlar açıklanmak istenmiştir.

Fields of Study & Subjects

Turkish Literature and Culture Historical Turkish Studies Foucault Power and Ethics

Publication details

Journal / source
SÖYLEM Filoloji Dergisi
Volume
11
Issue
1
Pages
122–141
Publication date
26 March 2026
Language
TR