Yazım Geleneği ile Dil İlişkisi Açısından {-(X)p} Zarf-Fiil Ekinin Türk Dilindeki Gelişimi

Read full text Summarise with VIRAT
Authors: Mustafa Karataş
Cited by: 0
References: 30

Summary

No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.

Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.

Abstract

Temel işlevi “iletişim” olmakla birlikte dünyanın anlaşılmasını ve öğrenilmesini de sağlayan dil; insanın çeşitli çizgileri, şekilleri veya işaretleri kullanmayı öğrenmesiyle hem sözlü hem de yazılı bir sistem olarak kullanılmaya başlamıştır. Dillerin yazıya geçirilmesiyle önce yazılı diller, bu dillerin işlenerek ölçünlüleştirilmesiyle yazı dilleri ortaya çıkmıştır. Yazı dillerinin resmî dil olarak kurumsallaşması ve buna bağlı olarak bu dillerin bilim, felsefe, sanat ve edebiyat dili olarak da kullanılabilecek gelişmişliğe ulaşmış biçimlerine ise yüksek diller adı verilmektedir. Türk dilinin tarih boyunca ortaya çıkan değişkelerinden bazıları yazı dili olarak kullanılmıştır. Bu yazı dillerinin ölçünlüleşmesini belirleyen ve etkileyen en önemli etken de kullanılan alfabeler ve buna bağlı oluşturulan yazım gelenekleri olmuştur. Bu durum etkisini günümüzde de devam ettiren, Türk dilinin temel ses bilgisi kurallarına aykırı bazı yazım özelliklerinin ve kurallarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Dil ile yazım arasındaki “genetik” uyumsuzluğun, Türk dilindeki {-(X)p} zarf-fiil ekinden hareketle art zamanlı bir yöntemle incelenmesi temel amacını taşıyan bu çalışmada, bu zarf-fiil ekinin farklı alfabelerle yazılan Türk lehçelerindeki görünümü hakkında bilgi verilmiş, bu örneklerden hareketle ekin ünsüzünün niteliği belirlenmeye çalışılmış ve yazım geleneklerindeki farklılıklar göz önüne alınarak yazım ile dil arasındaki uyumsuzluğa dikkat çekilmiştir. İnceleme sonucunda ekteki ünsüzün açık bir biçimde /-p/ olduğu, tarihten günümüze devam eden “b” harfli yazımların Uygur yazım geleneğinden ve eklerin yazımının değişime çok daha dirençli olmasından kaynaklandığı ve bu yazımların da dili/sesi şekillendirdiği belirlenmiştir.

Fields of Study & Subjects

Turkic and Altaic Linguistics Linguistics and language evolution Historical Linguistics and Language Studies

Publication details

Journal / source
SÖYLEM Filoloji Dergisi
Volume
11
Issue
1
Pages
431–469
Publication date
26 March 2026
Language
TR