CÂBİRÎ’YE GÖRE HİLAFETTEN SALTANATA SİYASAL DÖNÜŞÜMÜN AŞAMALARI

Amacımız, Câbirî'nin siyasi tarih okumasını ve bu okumanın siyasal kuram açısından sunduğu imkânları değerlendirmektir.Asabiyet-adalet diyalektiği modelinin, davet toplumu ile Emevî ve Abbâsî toplumlarının kuruluş ve çözülme süreçlerini, hilafetten saltanata uzanan siyasal dönüşüm aşamalarıyla birlikte analiz edebildiğini gösterdik.Medine Vesikası ve istişare emri gibi siyasal kurama temel sunabilecek ilkeler mevcut olmakla birlikte, erken dönemde bu ilkeler etrafında kurucu bir siyasal akıl geliştirilememiştir.Bu kuramsal boşluk, siyasal sorunların adalet merkezli bir ölçü yerine kabile-ganimet ekseninde çözülmesine zemin hazırlamıştır.Kureyşlilik ilkesine dayalı meşruiyet anlayışı, bu süreci derinleştirerek toplumun bir kesimini "siyasal özne" olmaktan dışlamış ve yapısal adalet sorunlarına yol açmıştır.İktisadi ve siyasal rant anlayışı, toplumsal eşitsizlikleri yaygınlaştırarak davet toplumunun çözülmesine neden olmuştur.Emevîler döneminde ortaya çıkan adalet sorunları, hanedan grubu dışındaki toplumsal asabiyetin çözülmesine ve mevali sorununun derinleşmesine yol açmıştır.Buna karşılık kelâm geleneği, üçüncü yolculuk düşüncesi temelinde eşit yurttaşlık ile insanın özgürlük ve sorumluluğunu esas alan güçlü bir adalet ufku üretmiştir.Ancak bu yaklaşım, siyasal alanda dönüştürücü bir okuma ve kurumlaşma geliştirememiş, Mu'tezile tecrübesinde görüleceği üzere iktidar ilişkileri içinde erimiştir.Abbâsîlerin siyasal krizi aşmak amacıyla Fârisî siyasal mirasa yönelmesi ise insan merkezli ve toplumcu bir siyasal tahayyülün gelişimini Câbirî'ye Göre Hilafetten Saltanata Siyasal Dönüşümün Aşamaları