ESKİ TÜRKÇEDEKİ “İĞRENMEK VE TİKSİNMEK” ANLAMINDAKİ EYLEMLER İLE GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİNDEKİ İĞREN- VE TİKSİN- EYLEMLERİNİN ORTAK KÖKENİNE DAİR

Read full text Summarise with VIRAT
Authors: Nurdan BENLİ
Cited by: 0
References: 12

Summary

No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.

Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.

Abstract

Öz Eski Türkçede kullanılan ve anlamları "tiksinmek, nefret etmek" olan bazı eylemlerin "tiksinme ve iğrenme" anlamlarını kazanış şekilleri, fiillerin yapılarına etki eden sözcük türleri ve anlamları açısından değerlendirildiğinde oldukça dikkat çekici olmuştur.Eski Türkçede bahsi geçen anlama sahip olan Türkçe kökenli fiil soylu ve Türkçe veya Çince kökenli isim soylu sözcüklerden gelişen eylem şekillerinin mevcut olduğu tespit edilmiştir.Türkçe ve fiil soylu eylemler (y)ir-/yėrve yalkşeklindedir.Çince kökenli bir isimden (惡:ak) türeyen aklaeylemi ve Türkçe kökenli yar "tükrük" isminden türeyen yarsıeylemi ile yig "çiğ" isminden türeyen yigreeylemleri, Eski Türkçede "iğrenmek, tiksinmek, beğenmemek" anlamlarında kullanılan fiillerdir.Türkçe soylu isimlerden türeyen eylemler değerlendirildiğinde vücudun atığı durumundaki tükürük "yar" ve çiğ "yig" sözcüklerinin sahip olduğu menfi anlamlar bu sözcüklerin çeşitli ekler vasıtasıyla "tiksinmek, nefret etmek" anlamlarını kazanmış olabileceklerini düşündürmektedir.Nitekim Kâşgarlı'nın yigren-maddesi için girdiği kayıtlar (er etni yigrendi) Türklerin yaşayışları değerlendirildiğinde tiksindirici ve mide bulandırıcı kabul edilmiş olmalıdır.Yalkeylemi de aynı şekilde DLT verileri ışığında (ol yagka yalkdı) bir şeyi bıkacak kadar tüketme anlamından hareketle "tiksinmek ve nefret etmek" anlamlarını kazanmış olmalıdır.Genel olarak değerlendirildiğinde mide bulandırıcı bir şeyden (tükrük) tiksinme yahut da beğenilmeyen ve hoşlanılmayan durumlara maruz kalındığında (çiğ et, yağ vb.) eylemlerde bu anlamın ortaya çıkmış olabileceği düşünülmektedir.

Fields of Study & Subjects

Turkic and Altaic Linguistics Linguistics and language evolution Historical Turkish Studies

Publication details

Journal / source
Tarih okulu
Volume
LXXXI
Issue
LXXXI
Pages
1475–1495
Publication date
1 January 2026
Language
TR