KÜRESEL VE AVRUPA BİRLİĞİ PERSPEKTİFİNDE BİYOÇEŞİTLİLİK KORUMA POLİTİKALARI: RİO’DAN CALİ’YE

Her zaman insanlara hizmet ettiği düşünülen doğanın, insan varlığı nedeniyle beklenmedik ölçüde zarar görebildiği, kaynakların hızla tükendiği ve geri dönüşü olmayan bir noktaya ulaşma olasılığının hızla arttığı bir dönemde yaşamaktayız. Bu farkındalığın oluşması ile 1970’li yılların başında çevreye duyarlı yaklaşımların küresel düzeyde ilk kez gündeme geldiği Stockholm Konferansı, biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin insan yaşamına olan büyük etkisini gözler önüne sermiştir. İlerleyen dönemde, doğaya verilen değer 1992 Rio Zirvesi ile çok katılımlı ve geliştirilmeye açık resmi bir boyut kazanmıştır. Zirvenin üç önemli çıktısından biri olan Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi kapsamlı ve özgün yapısı ile referans bir belge konumundadır. Devamında Küresel ölçekte geniş kabul gören Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, Aichi Biyoçeşitlilik Hedefleri ve Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi koruma, uygulama yöntemleri, iş birliği, bilgi paylaşımı ve izleme gibi alanlarda birbiriyle örtüşen önemli çıktılar sunmaktadır. 2025 Şubat ayı itibariyle, ağırlıklı olarak finansal konulara öncelik veren Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi 16. Taraflar Konferansı Kararları ise ciddi tespitlerde bulunan ve ilkesel olarak yön gösterici politika belgelerini tamamlayan niteliktedir. Avrupa Birliği ise 2030 yılını hedefleyen Biyoçeşitlilik Stratejisi ile küresel kararlara yol gösterici önemli bir destek mekanizması oluşturmuştur. Bu çalışmada, küresel ölçekte biyoçeşitlilik sözleşme, anlaşma ve biyoçeşitlilik politikaları ile bunlara bilimsel anlamda yön veren teknik raporlar dikkate alınarak biyoçeşitlilik koruma yönetimi çerçevesi gözden geçirilmiş ve birbiri ile örtüşme durumu incelemiştir. Güçlü ve pragmatik girişimleri nedeniyle Avrupa Birliği stratejik çıktılarını da dikkate alan bu çalışma da nitel araştırma yöntemlerinden olan literatür taraması ve karşılaştırmalı analiz yöntemini kullanmıştır.