Klasik Hanefi Usûl-i Fıkıh Eserlerinde İctihad ve Taklidin Yeri

Özet Bu makale, klasik Hanefî usûl-i fıkıh literatüründe ictihad ve taklid meselelerinin ele alınış biçimini ve durumunu konu edinmekte ve söz konusu bahislerin klasik dönem boyunca geçirdiği teorik dönüşümleri incelemeyi amaçlamaktadır.Araştırmada, ilk Hanefî usûl metinlerinden başlayarak modernleşme öncesi döneme kadar telif edilen eserler temel alınmış, bu çerçevede ictihad ve taklid bahislerinin gerek içerik gerekse alt başlık düzeyinde Hanefî usûl eserlerinde ne şekilde yer aldığı tespit edilmeye çalışılmıştır.Çalışma, klasik dönemi iki ana evreye ayırmakta; hicrî 7. yüzyıldan önce memzûc yöntemin henüz yaygınlaşmadığı dönem ile bu tarihten sonraki dönemler arasında konu bağlamında belirgin bir farklılaşma olduğu varsayımından hareket etmektedir.Bu yaklaşım çerçevesinde, memzûc yöntemin benimsenmesinin ictihad ve taklid bahislerinin usûl literatüründe işlenişi bakımından bir kırılma noktası teşkil ettiği ileri sürülmektedir.Nitekim memzûc öncesi dönemde kaleme alınan Hanefî usûl eserlerinde, mütekellimîn geleneğinin aksine, ictihad ve taklide oldukça sınırlı şekilde temas edilmekte; özellikle taklid meselesine neredeyse hiç yer verilmemektedir.Buna mukabil, memzûc yöntemin yaygınlaşmasıyla birlikte mütekellimîn usûl geleneğinde ayrıntılı biçimde ele alınan ictihad ve taklid konuları Hanefî usûl eserlerine dâhil olmuş; böylece bu dönemden itibaren söz konusu bahisler hem içerik hem de hacim bakımından dikkate değer bir gelişim göstermiştir.Dolayısıyla bu makale, Hanefî usûl geleneğinde ictihad ve taklid anlayışının tarihsel seyrini ortaya koy-Klasik Hanefi Usûl-i Fıkıh Eserlerinde İctihad ve Taklidin Yeri