İSTANBUL’DAN BUHARA’YA: ENVER PAŞA’NIN SÜRGÜN STRATEJİSİ VE TÜRKİSTAN’DAKİ MÜCADELESİ
Summary
No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.
Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.Abstract
Bu çalışmanın amacı, Enver Paşa’nın 1918-1922 yılları arasındaki sürgün yıllarını, özellikle Moskova’daki faaliyetleri, İslam İhtilal Cemiyetleri İttihadının kuruluşu, Anadolu’ya müdahale planları, Batum’daki “Halk Şuralar Fırkası” ve Türkistan’daki Basmacı Hareketi’ne katılımı bağlamında inceleyerek, onun siyasi ve askeri stratejilerini analiz etmektir. Çalışma, Enver Paşa’nın Bolşeviklerle iş birliği, İttihatçı kadrolarla ilişkileri, yerel direniş hareketlerine etkisi ve uluslararası medya algısı gibi çok boyutlu unsurları ele alarak, onun sürgün döneminin yalnızca bir kaçış değil, aktif bir iktidar mücadelesi olduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Enver Paşa’nın sürgün yıllarına ilişkin tarih yazımında sıklıkla “savruk maceraperestlik” olarak değerlendirilen bu sürecin, aslında I. Dünya Savaşı’nın mağlubiyetini Doğu’da yeniden şekillendirme amaçlı tutarlı bir strateji olup olmadığı bu çalışmanın en temel problemidir. Özellikle Moskova’daki Bolşeviklerle kurduğu taktiksel ittifak, Anadolu’daki Millî Mücadele’ye müdahale girişimleri ve Türkistan’da “Turan” ideali doğrultusunda örgütlenme çabaları, bu dönemin stratejik boyutlarını anlamak açısından kritik öneme sahiptir. Ancak bu stratejinin başarıya ulaşamamasının nedenleri olan lojistik yetersizlikler, yerel direniş, dış güçlerin manipülasyonu ve ideolojik çatışmalar henüz kapsamlı bir şekilde analiz edilmemiştir. Bu çalışmada tarihsel doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Birincil kaynaklar ile ikincil kaynaklar (akademik makaleler, kitaplar, gazeteler) karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Enver Paşa’nın sürgün yıllarını, sanılanın aksine savruk bir kaçış değil, İngiliz emperyalizmine karşı Sovyet Rusya’yı, Sovyet Rusya’ya karşı ise Türkistan milliyetçiliğini kullanmaya çalışan karmaşık bir denge siyaseti güttüğü bulgusuna ulaşılmıştır. Ayrıca Enver Paşa’nın sürgün stratejisi, cesur ve vizyoner bir girişim olsa da, sosyolojik gerçeklikleri göz ardı etmesi, dış güçlere bağımlı kalması ve iç ihanetlerle karşılaşması nedeniyle başarısızlıkla sonuçlandığı görülmüştür. Ancak ölümünden sonra Türkistan halkı tarafından “Şehit-i Ala” olarak benimsenmesi ve “Enver Ata” kültünün oluşması, onun tarihsel hafızada sadece bir mağlup değil, aynı zamanda direnişin sembolü hâline geldiğini göstermiştir.
Fields of Study & Subjects
Historical Turkish Studies
World Wars: History
Literature
and Impact
Soviet and Russian History
Publication details
- Journal / source
- TOBIDER - International Journal of Social Sciences
- Volume
- 10
- Issue
- 1
- Publication date
- 30 March 2026
- Language
- TR