Orta Çağ’da Siyasî Gücün Şifa Tezâhürü: Memlûk Bîmâristânları

Amaç: Memlûk Devleti’ne atfedilen konular arasında tıp ilmini ele almamızın nedeni Memlûk sultanları tarafından yapımına özen gösterilen hastanelerin günümüz üniversite araştırma hastaneleri gibi faaliyet göstermesidir. Bu kapsamda Memlûk Türklerinin modern tıp biliminin gelişmesindeki katkılarını anlatmak amaçlanmaktadır. Yöntem: Araştırma telif eser okumalarının yanısıra birincil Arapça kaynaklar ve diğer bazı İngilizce literatür Türkçeye çevrilerek yapılmıştır. Memlûkler zamanı tıp tarihindeki şahsiyetler ve eserleri, hastalıklar, hastaneler ve tabîbler hakkında kaynakların sunduğu imkânlar dâhilinde araştırılma yapılmış, Memlûklerin tabâbete dair günümüze kadar ulaşan katkıları sunulmuştur. Bulgular: Türk-İslâm dünyasının güçlü siyasî aktörlerinden biri olan Memlûklerin, tıp alanında kendilerinden önceki dönemlerde hüküm süren Zengîler ve Eyyûbîler gibi devletlerin bilimsel mirasından etkilendiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte Memlûkler, kendi dönemlerinde tıbbî bilgi üretimi, hastane düzenlemeleri ve sağlık yapılarının mimarîsi bakımından da özgün katkılarda bulunmuşlardır. Sonuç: Memlûk bîmâristânları sadece tedavi merkezleri değil, aynı zamanda ilim, hayır ve toplumsal hizmetin kesiştiği özgün kurumsal yapılardır. Bu dönemde tıp uygulamaları sadece devlet çatısı altında yürütülmemiş; aksine, bireysel olarak faaliyet gösteren hekimler mesleklerini özel alanlarda da sürdürmüş ve dolayısıyla dönemin sağlık yapısı çok yönlü bir yapıya sahip olmuştur.